دانشمندان با کمک هوش مصنوعی موفق شدند یکی از نادرترین پدیدههای کیهانی را رصد کنند؛ رویدادی که در آن یک سیاهچاله کلانجرم سرگردان، ستارهای را در حاشیه یک کهکشان دوردست از هم گسست و بلعید. این کشف که نتایج آن در نشریه The Astrophysical Journal Letters منتشر شده، میتواند راه تازهای برای شناسایی سیاهچالههای پنهان در سراسر جهان هستی باز کند.
این سیاهچاله که حدود یک میلیون برابر خورشید جرم دارد، در فاصله تقریبی ۷۵۰ میلیون سال نوری از زمین قرار گرفته است؛ برخلاف بیشتر سیاهچالههای کلانجرم که در مرکز کهکشانها قرار دارند، این جرم در حاشیه کهکشان میزبان خود سرگردان است؛ به همین دلیل اخترشناسان آن را «سیاهچاله یتیم» یا «سرگردان» مینامند.
پژوهشگران دو سناریو را برای شکلگیری این وضعیت مطرح کردهاند. احتمال نخست آن است که ادغام چند کهکشان، این سیاهچاله را بر اثر برهمکنشهای گرانشی به فاصله حدود ۳۰ هزار سال نوری از مرکز کهکشان پرتاب کرده باشد. احتمال دیگر نیز ادامه ادغام یک کهکشان کوتوله با کهکشان بزرگتر است؛ فرایندی که در آن ستارهای بیش از حد به سیاهچاله کهکشان کوتوله نزدیک شده و گرفتار میدان گرانشی آن شده است.
زمانی که یک ستاره بیش از اندازه به سیاهچاله نزدیک میشود، نیروی گرانش شدید آن بر جاذبه داخلی ستاره غلبه میکند و ستاره را از هم میدرد. این پدیده که «رویداد گسست کشندی» (Tidal Disruption Event یا TDE) نام دارد، با آزاد شدن فورانی بسیار درخشان از انرژی همراه است؛ فورانی که در این مورد، برای چند ماه در طول موج فرابنفش از نور کل کهکشان میزبان نیز درخشانتر بود و انرژی معادل حدود ۱۰ میلیارد خورشید تابش میکرد.
نخستین نشانههای این رویداد در نوامبر ۲۰۲۵ توسط پروژه رصدی Zwicky Transient Facility ثبت شد. از میان حدود ۵۰۰ هزار درخشش آسمانی که هر شب ثبت میشوند، یک الگوریتم هوش مصنوعی بهطور خودکار این سیگنال غیرعادی را بهعنوان یک رویداد احتمالی TDE شناسایی کرد. پس از آن، دادههای تلسکوپ SOAR در شیلی و ماهواره Neil Gehrels Swift Observatory ناسا این کشف را تأیید کردند.
به گفته پژوهشگران، چنین رویدادهایی بهطور متوسط تنها هر ۱۰۰ هزار سال یکبار برای یک ستاره رخ میدهد و این نخستین بار است که یک TDE نوری در چنین فاصلهای از مرکز یک کهکشان مشاهده میشود. محققان معتقدند این روش جدید، با تکیه بر هوش مصنوعی، میتواند به کشف سیاهچالههای کلانجرم سرگردان بیشتری منجر شود؛ اجرامی که تاکنون به دلیل نامرئی بودن، از دید اخترشناسان پنهان مانده بودند.
