ایده وجود یک سیاره ناشناخته در لبههای منظومه شمسی بیش از یک قرن است که ذهن اخترشناسان را به خود مشغول کرده است. از «سیاره ایکس» تا «سیاره نهم»، این فرضیه همواره برای توضیح ناهنجاریهای مداری اجرام دوردست مطرح بوده است. اما کشفهای جدید در کمربند کویپر بار دیگر این نظریه را با پرسشها و چالشهای جدی روبهرو کردهاند.
به نقل از SciTechDaily، ایدهٔ وجود یک سیاره عظیم کشفنشده در لبه منظومه شمسی از پیش از کشف پلوتو در دهه ۱۹۳۰ میلادی مطرح بوده است.
اخترشناسان برجسته آن را با نام «سیاره ایکس» به عنوان توجیهی برای انحراف مدار اورانوس از مسیر پیشبینیشده فیزیکی مطرح کرده بودند.
گفتنی است این معما نهایتاً با محاسبهٔ مجدد جرم نپتون در دهه ۱۹۹۰ حل شد، اما در سال ۲۰۱۶، کنستانتین باتیگین و مایک براون از مؤسسهٔ فناوری کالیفرنیا نظریهٔ جدیدی دربارهٔ سیارهٔ نهم ارائه دادند.
نظریهٔ آنها به کمربند کویپر مربوط میشود؛ کمربند عظیمی از سیارات کوتوله، سیارکها و مواد دیگر که فراتر از نپتون قرار دارد.
بر این اساس، باتیگین و براون استدلال کردند که جاذبهٔ گرانشی قوی یک جرم ناشناخته باید بر مدار این اجرام تأثیر بگذارد و سیارهٔ نهم را به عنوان توضیحی بالقوه مطرح ساختند.
با وجود تردیدهای اولیه، شواهد فزاینده از مشاهدات قدرتمند نشان داده است که مدار اجرام فرانپتونی بهطور قابل توجهی نامنظم هستند. با این حال، مشکلاتی نیز در این نظریه وجود دارد.
بزرگترین چالش این است که منظومه شمسی بیرونی به اندازه کافی مورد مشاهده قرار نگرفته است.
برخی اخترشناسان نیز درباره وجود دادههای مداری کافی برای نتیجهگیری درباره سیاره نهم تردید دارند و توضیحات جایگزینی مانند تأثیر یک حلقه زباله یا حتی ایده خارقالعاده یک سیاهچاله کوچک را مطرح میکنند.
کشف جدید اجرام در کمربند کویپر نیز چالشهایی را برای نظریه سیاره نهم ایجاد کرده است. جدیدترین آنها جرمی به نام 2023 KQ14 است که توسط تلسکوپ سوبارو در هاوایی کشف شد.
این جرم به عنوان «سدونوئید» طبقهبندی میشود، به این معنی که بیشتر زمان خود را دور از خورشید سپری میکند.
نزدیکترین فاصله این جرم به خورشید حدود ۷۱ واحد نجومی و دورترین نقطه آن حدود ۴۳۳ واحد نجومی است.
گفتنی است این جرم جدید مداری بسیار بیضوی دارد، اما از شیء 2017 OF201 پایدارتر است که نشان میدهد هیچ سیاره بزرگی از جمله سیاره نهم فرضی، تأثیر قابل توجهی بر مسیر آن ندارد.
اگر سیاره نهم وجود داشته باشد، احتمالاً باید بیش از ۵۰۰ واحد نجومی از خورشید فاصله داشته باشد.
به گفتهٔ پژوهشگران، برای پیچیدهتر کردن نظریه سیاره نهم، این چهارمین سدونوئید کشفشده است.
سه جرم دیگر نیز مدارهای پایداری از خود نشان میدهند که به طور مشابه حاکی از آن است که سیاره نهم باید بسیار دور باشد. با این وجود، امکان وجود یک سیاره عظیم که بر مدار اجرام درون کمربند کویپر تأثیر میگذارد، همچنان باقی است.
اما توانایی اخترشناسان برای یافتن چنین سیارهای همچنان محدود است. تخمین زده میشود که بر اساس سرعت کاوشگر نیو هورایزنز ناسا، ۱۱۸ سال طول میکشد تا یک فضاپیما به اندازه کافی دور شود و آن را پیدا کند.
بر این اساس، ما باید همچنان به تلسکوپهای زمینی و فضایی برای شناسایی اجرام جدید تکیه کنیم و با افزایش تواناییهای رصدی، شاید روزی پرده از این معمای بزرگ کیهانی برداشته شود.
