بر اساس گزارش تازه اداره پاسخگویی دولت آمریکا (GAO)، پنتاگون هنوز نمیتواند موقعیت و وضعیت میلیونها قطعه متعلق به جنگنده پنهانکار F-35 را بهدرستی ردیابی کند. این گزارش که در ۹ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر شده، از مشکلات جدی در مدیریت قطعات یدکی یکی از گرانترین برنامههای نظامی تاریخ آمریکا پرده برمیدارد.
برآوردها نشان میدهد برنامه F-35 حدود ۲۶ میلیون قطعه به ارزش تقریبی ۳۱ میلیارد دلار دارد. این قطعات در بیش از ۷۰۰ مرکز متعلق به دولت و پیمانکاران مختلف در سراسر جهان نگهداری میشوند. بااینحال، اطلاعات ثبتشده درباره آنها در بسیاری از موارد ناقص، قدیمی یا نادرست است و پنتاگون نمیتواند در همه مواقع محل دقیق قطعات را مشخص کند.
یکی از جدیترین موارد این گزارش به بیش از یک میلیون قطعه مفقودشده به ارزش حدود ۸۵ میلیون دلار مربوط میشود. این قطعات در گزارش قبلی GAO در سال ۲۰۲۳ شناسایی شده بودند، اما بررسی جدید نشان میدهد تا مارس ۲۰۲۶ همچنان وضعیت آنها مشخص نشده است. دفتر برنامه مشترک F-35 حتی سازوکار مناسبی برای پیگیری و بررسی گزارشهای مربوط به قطعات گمشده ایجاد نکرده است.
مشکل فقط به قطعاتی که واقعاً مفقود شدهاند محدود نمیشود. طبق گزارش GAO، بیش از ۱۷ هزار قطعه در مراحل مختلف تعمیر و نگهداری بهدرستی در سامانه لجستیکی ثبت نشدهاند. ارزش قطعاتی که اطلاعات آنها در این سامانه ناقص است، در گزارشهای مرتبط تا حدود ۱.۳ میلیارد دلار برآورد شده؛ البته ثبتنشدن در سامانه به معنای سرقت یا گمشدن قطعی همه این قطعات نیست.
یکی از دلایل اصلی این وضعیت، گستردگی زنجیره تأمین و همکاری شرکتهای متعدد در ساخت و نگهداری F-35 است. اطلاعات انبار پیمانکاران اصلی همیشه بهصورت مستقیم و لحظهای در اختیار پنتاگون قرار نمیگیرد و حتی ممکن است شرکتهای اصلی از محل نگهداری قطعات نزد پیمانکاران فرعی خود اطلاع دقیقی نداشته باشند. بخشی از اطلاعات نیز با تأخیر چندماهه بهروزرسانی میشود.
این گزارش در شرایطی منتشر شده که ماجرای ناپدیدشدن محمولهای از قطعات F-35 در مسیر استرالیا به آمریکا نیز خبرساز شده است. طبق گزارشهای منتشرشده، این محموله بهجای رسیدن به مقصد، سر از هنگکنگ درآورد و احتمال دسترسی چین به برخی قطعات مطرح شد. پنتاگون و دفتر برنامه F-35 اعلام کردهاند که برای بازیابی قطعات و بررسی حادثه تلاش میکنند؛ بااینحال، جزئیات دقیق ماجرا و میزان حساسیت قطعات همچنان محل بحث است.
GAO هشدار داده است که ادامه این وضعیت میتواند آمادگی عملیاتی ناوگان F-35 را تحت تأثیر قرار دهد. وقتی ارتش نتواند موجودی واقعی قطعات را مشخص کند، برنامهریزی برای تعمیر هواپیماها، تأمین قطعات موردنیاز و مدیریت هزینهها نیز دشوارتر میشود. پنتاگون با توصیههای این نهاد موافقت کرده و از برنامههایی برای اصلاح سامانههای ثبت موجودی و آموزش کارکنان خبر داده است.
ماجرای قطعات گمشده F-35 صرفاً یک اشتباه انبارداری نیست؛ این موضوع ضعف یکی از مهمترین بخشهای پشتیبانی نظامی آمریکا را نشان میدهد. جنگنده پیشرفته بدون زنجیره تأمین قابلاعتماد، قطعات یدکی و تعمیرات بهموقع نمیتواند آمادگی عملیاتی خود را حفظ کند. نکته مهمتر اینکه باید میان قطعاتی که واقعاً مفقود شدهاند و قطعاتی که فقط در سامانههای اطلاعاتی ثبت نشدهاند تفاوت گذاشت؛ گزارش GAO هر دو مشکل را مطرح میکند، اما این دو لزوماً یک اتفاق نیستند.