یک زیرسطحی هوشمند و بدونسرنشین آمریکایی در ورودی تنگه هرمز به دست نیروی دریایی سپاه افتاده است؛ رخدادی که فراتر از ارزش خود این شناور، یک سؤال مهم را مطرح میکند: ایران چگونه توانست یک سامانه خودکار را در محیط پیچیده زیر آب شناسایی و کنترل کند؟
نیروی دریایی سپاه اعلام کرده است که یک زیرسطحی هوشمند و بدونسرنشین آمریکایی را در ورودی تنگه هرمز به دام انداخته و به غنیمت گرفته است. در روایت سپاه، این عملیات با تکیه بر اشراف اطلاعاتی و عملیاتی انجام شده و شناور آمریکایی پس از شناسایی تحت کنترل نیروهای ایرانی قرار گرفته است.
اهمیت این اتفاق فقط به این دلیل نیست که یک وسیله آمریکایی در اختیار ایران قرار گرفته است. شناسایی یک وسیله زیرسطحی بدون سرنشین با یک شناور معمولی تفاوت دارد. محیط زیر آب ارتباط و پایش را دشوار میکند و سامانهای مانند Dive-LD اساساً برای حضور طولانیمدت و انجام بخشی از مأموریتها بدون سرنشین طراحی شده است. به همین دلیل، توانایی کشف، رهگیری و کنترل چنین سامانهای میتواند نشانهای از اهمیت شبکه اطلاعاتی و پایش زیرسطحی ایران باشد.
سامانه آمریکایی که سپاه شکار کرد چه بود؟
#بر اساس مشخصاتی که درباره شناور منتشر شده، این سامانه با Dive-LD شرکت آمریکایی Anduril مطابقت دارد؛ یک وسیله زیرسطحی خودکار با طول حدود ۵.۸ متر و وزن نزدیک به ۳ تن که برای مأموریتهای مختلف دریایی طراحی شده است.
Dive-LD یک زیردریایی سرنشیندار به معنای معمول نیست. این سامانه در رده وسایل زیرسطحی خودکار قرار میگیرد و میتواند برای جمعآوری اطلاعات، نقشهبرداری از بستر دریا، کشف مین، بررسی کابلها و خطوط لوله زیر آب و مأموریتهای ضدزیردریایی مورد استفاده قرار گیرد. طراحی ماژولار آن نیز امکان استفاده از تجهیزات و حسگرهای مختلف را برای مأموریتهای متفاوت فراهم میکند.
مشخصات اعلامشده برای این سامانه نیز قابل توجه است. طبق اطلاعات منتشرشده از سوی سازنده، Dive-LD میتواند تا حدود ۱۰ روز بدون بازگشت به پایگاه فعالیت کند و برای عملیات در عمق حداکثر حدود ۶ هزار متر طراحی شده است. البته این اعداد، مشخصات اعلامی سازنده هستند و لزوماً به معنای عملکرد عملیاتی در همه شرایط نیستند.
نقطه قوت ایران در این عملیات کجا بود؟
#اگر روایت سپاه درباره نحوه عملیات را مبنا قرار دهیم، مهمترین بخش ماجرا نه سرعت یا قدرت آتش، بلکه اطلاعات و شناسایی بود.
یک وسیله زیرسطحی بدون سرنشین میتواند بدون حضور خدمه در منطقه فعالیت کند و برای مدت طولانی اطلاعات جمعآوری کند. در چنین شرایطی، نیروهای مقابل باید ابتدا بتوانند حضور آن را تشخیص دهند، موقعیتش را مشخص کنند و سپس بدون از دست دادن هدف، آن را رهگیری کنند. سپاه نیز در اطلاعیه خود بر اشراف اطلاعاتی و عملیاتی تأکید کرده است.
به همین دلیل، اگر جزئیات اعلامشده درباره عملیات در ادامه با انتشار تصاویر و اطلاعات فنی بیشتر تأیید شود، میتوان این اتفاق را یک موفقیت قابل توجه در حوزه شناسایی و مقابله با سامانههای زیرسطحی بدون سرنشین دانست. اهمیت چنین قابلیتی در شرایطی بیشتر میشود که ارتشهای بزرگ جهان به سمت استفاده گستردهتر از شناورهای خودکار و سامانههای بدون سرنشین حرکت میکنند.
آمریکا چه میگوید؟
#واشنگتن روایت متفاوتی دارد. یک سخنگوی پنتاگون گفته است شناور زیرسطحی آمریکایی بیش از یک روز قبل از اعلام ایران دچار نقص فنی شده بود و هنگام فعالیت برای پایش آبهای منطقه از کار افتاده بود.
پنتاگون همچنین مدعی شده این سامانه یک مدل قدیمیتر بوده و اطلاعات حساس یا سونار و رادار طبقهبندیشده همراه نداشته است. شرکت Anduril نیز اصل از دست رفتن یکی از شناورهای خود را تأیید کرده، اما تأکید کرده Dive-LD از ابتدا برای فعالیت در محیطهای پرخطر طراحی شده و احتمال از دست رفتن آن در مأموریتهای عملیاتی وجود دارد.
در نتیجه، درباره اینکه این سامانه دقیقاً در چه شرایطی به دست ایران افتاده، هنوز دو روایت متفاوت وجود دارد. ایران از یک عملیات اطلاعاتی و عملیاتی برای به دام انداختن شناور سخن میگوید و آمریکا آن را یک سامانه دچار نقص فنی توصیف میکند. بنابراین جزئیات نهایی نحوه رهگیری و تصرف آن را باید تا انتشار اطلاعات فنی بیشتر با احتیاط ارزیابی کرد.
به گفته یک کارشناس نظامی به دام انداختن این زیر دریایی توسط ایران باعث تحقیر نیروی نظامی و پیشرفته آمریکایی است و اظهار نظرهای پنتاگون بیشتر برای کم اهمیت جلوه دادن این موفقیت و پیروزی ایران بیان می شود ولی اصل موضوع واقعاً باعث تحقیر نیروی نظامی آمریکا و پنتاگون است.
از طرفی اظهارات مقامات پنتاگون در مورد قدیمی بودن این سامانه و یا عدم وجود اطلاعات حساس یا سونار و رادار طبقهبندیشده در این زیر دریایی با توجه به حساسیت بالای تنگه هرمز و جنگ آمریکا و ایران یک دروغ ناشیانه برای حفظ ژست ابرقدرتی است.
چرا گرفتن یک پهپاد زیرآبی اهمیت دارد؟
#ارزش چنین سامانهای فقط به قیمت آن یا خود بدنه شناور محدود نمیشود. اگر یک سامانه زیرسطحی نسبتاً سالم به دست طرف مقابل برسد، امکان بررسی حسگرها، سامانههای ناوبری، ارتباطات، پردازش داده و معماری تجهیزات مأموریتی آن وجود دارد.
این موضوع برای جنگ فناوری اهمیت زیادی دارد. شناخت تجهیزات طرف مقابل میتواند در آینده به توسعه روشهای بهتر برای شناسایی، رهگیری، مقابله یا ایجاد اختلال در سامانههای مشابه کمک کند. به زبان ساده، وسیلهای که برای جمعآوری اطلاعات وارد یک منطقه شده، در صورت به غنیمت گرفته شدن میتواند خودش به یک منبع اطلاعاتی تبدیل شود.
هرمز؛ جایی که فناوری دو طرف به هم میرسد
#تنگه هرمز یکی از حساسترین نقاط دریایی جهان است و حضور سامانههای بدونسرنشین در اطراف آن، صرفاً یک موضوع فنی نیست. آمریکا در سالهای اخیر سرمایهگذاری قابل توجهی روی سامانههای بدونسرنشین دریایی انجام داده تا بتواند بدون قرار دادن نیروهای انسانی در معرض خطر، اطلاعات جمعآوری کند، مسیرهای دریایی را پایش کند و فعالیت شناورها و زیردریاییها را رصد کند.
از طرف دیگر، اتفاق اخیر نشان میدهد که در چنین محیطی داشتن تجهیزات پیشرفته به تنهایی کافی نیست؛ توانایی کشف و مقابله با تجهیزات بدونسرنشین نیز اهمیت پیدا کرده است. اگر ایران واقعاً توانسته باشد این سامانه را پیش از نابودی یا خروج از منطقه شناسایی و کنترل کند، این بخش از عملیات برای ارزیابی توان دفاع زیرسطحی ایران اهمیت ویژهای خواهد داشت.
در نهایت، ماجرای Dive-LD را باید بخشی از تغییر بزرگتر در جنگهای مدرن دانست؛ جنگی که در آن دیگر فقط موشک، جنگنده و ناو تعیینکننده نیستند و حسگرها، هوش مصنوعی، سامانههای خودکار، جنگ الکترونیک و توان کشف اهداف زیرسطحی نیز به اندازه سلاحهای سنتی اهمیت پیدا کردهاند. از این زاویه، شکار یک سامانه آمریکایی در ورودی هرمز، حتی با وجود اختلاف روایت ایران و آمریکا درباره علت از دست رفتن آن، یک رویداد قابل توجه در رقابت فناوری نظامی دو کشور محسوب میشود.
زیردریایی آمریکایی که سپاه در هرمز شکار کرد چه بود؟
بر اساس مشخصات منتشرشده، این سامانه با Dive-LD، یک وسیله زیرسطحی خودکار ساخت شرکت آمریکایی Anduril، مطابقت دارد. طول آن حدود ۵.۸ متر و وزنش نزدیک به ۳ تن اعلام شده است.
آیا Dive-LD یک زیردریایی معمولی است؟
خیر. Dive-LD یک وسیله زیرسطحی خودکار و بدون سرنشین است و برای انجام مأموریتهای مختلف زیر آب طراحی شده است.
Dive-LD چه کاربردهایی دارد؟
از این سامانه برای مأموریتهایی مانند شناسایی و مراقبت زیرسطحی، نقشهبرداری بستر دریا، کشف مین، بررسی کابلها و خطوط لوله و پشتیبانی از مأموریتهای ضدزیردریایی استفاده میشود.
Dive-LD چقدر میتواند زیر آب بماند؟
طبق مشخصات اعلامشده از سوی سازنده، این سامانه میتواند تا حدود ۱۰ روز در زیر آب فعالیت کند و برای عمق حداکثر حدود ۶ هزار متر طراحی شده است.
سپاه چگونه این شناور آمریکایی را شکار کرد؟
سپاه اعلام کرده عملیات بر پایه اشراف اطلاعاتی و عملیاتی انجام شده است. جزئیات فنی دقیق نحوه شناسایی و رهگیری هنوز بهطور کامل منتشر نشده است.
آمریکا درباره این حادثه چه میگوید؟
پنتاگون میگوید شناور بیش از یک روز قبل از اعلام ایران دچار نقص فنی شده بود و سامانهای قدیمیتر و فاقد تجهیزات حساس بوده است. به نظر می رسد با توجه به حساسیت بالای موضوع تنگه هرمز و جنگ ایران و آمریکا این اظهارات برای کم جلوه دادن پیروزی ایران و شکست آمریکا بیان می شود
آیا این عملیات نشاندهنده برتری نظامی ایران بر آمریکا است؟
این حادثه بهتنهایی نمیتواند برتری کلی نظامی یک کشور بر دیگری را اثبات کند. اما اگر روایت سپاه درباره شناسایی و به دام انداختن یک سامانه زیرسطحی خودکار تأیید شود، میتواند نشانهای مهم از توان ایران در حوزه پایش، شناسایی و مقابله با تجهیزات بدونسرنشین دریایی باشد.
آیا به دست آوردن Dive-LD برای ایران ارزش اطلاعاتی دارد؟
در صورت سالم بودن بخشهایی از سامانه، بررسی حسگرها، تجهیزات ارتباطی، ناوبری و معماری آن میتواند ارزش اطلاعاتی داشته باشد و به شناخت فناوریهای مورد استفاده در سامانههای زیرسطحی آمریکا کمک کند.
چرا تنگه هرمز برای چنین عملیاتی اهمیت دارد؟
تنگه هرمز یکی از مهمترین آبراههای راهبردی جهان است و هرگونه فعالیت اطلاعاتی یا نظامی در اطراف آن اهمیت بالایی دارد. به همین دلیل، توانایی پایش و کنترل تجهیزات زیرسطحی در این منطقه برای امنیت دریایی ایران اهمیت ویژهای دارد.
