پژوهشگران دانشگاه کوئینزلند استرالیا با بررسی فاضلاب یک محوطه دانشگاهی، متوجه شدند ترکیب شیمیایی آن در هفتههای امتحانات تغییر میکند. این مطالعه نشان میدهد فشار امتحان میتواند ردپایی قابلاندازهگیری در مواد دفعشده از بدن افراد بر جای بگذارد.
محققان نمونههای فاضلاب یک دانشگاه با جمعیت حدود ۳۰ هزار نفر را در دوره عادی ترم و هفتههای امتحان بررسی کردند. برای مقایسه دقیقتر، نمونههایی از یک منطقه مسکونی نزدیک با جمعیت حدود ۱۲۰ هزار نفر نیز مورد آزمایش قرار گرفت.
نتایج نشان داد میزان نشانگر زیستی 8-OHG که با استرس اکسیداتیو ارتباط دارد، در دوره امتحانات افزایش معناداری پیدا کرده است. نشانگر دیگری به نام 8-OHdG نیز افزایش داشت، اما شواهد آماری آن به اندازه کافی قوی نبود.
پژوهشگران همچنین افزایش برخی ترکیبات مرتبط با داروهای ضدافسردگی مانند آمیتریپتیلین، سیتالوپرام، فلوکستین و ونلافاکسین را مشاهده کردند؛ با این حال، فقط تغییر آمیتریپتیلین از نظر آماری معنادار بود و نمیتوان افزایش مصرف همه این داروها را قطعی دانست.
نکته جالب دیگر اینکه برخلاف تصور رایج، نشانگرهای مرتبط با مصرف کافئین و شیرینکنندههای مصنوعی در دوره امتحانات کاهش پیدا کردند. همچنین تغییر قابلتوجهی در نشانگرهای مصرف نیکوتین، الکل و داروهای مرتبط با اختلال کمتوجهی و بیشفعالی مشاهده نشد.
این تحقیق در نشریه علمی Nature Water منتشر شده و نشان میدهد پایش فاضلاب میتواند روشی غیرمستقیم برای بررسی تغییرات سلامت روان در سطح جمعیت باشد؛ روشی که بدون نیاز به پرسشنامه یا آزمایش مستقیم از تکتک افراد، اطلاعاتی درباره وضعیت یک جامعه ارائه میدهد.
البته پژوهشگران تأکید میکنند که فاضلاب دانشگاه فقط حاصل دفع مواد از بدن دانشجویان نیست و کارکنان، پیمانکاران و مراجعهکنندگان نیز در این نمونهها سهم دارند. بنابراین، نتایج را نباید بهعنوان اندازهگیری دقیق میزان اضطراب دانشجویان یا تشخیص وضعیت روانی افراد در نظر گرفت.
اهمیت این پژوهش فقط در کشف ارتباط امتحانات با تغییر ترکیب فاضلاب نیست؛ بلکه نشان میدهد پایش فاضلاب میتواند در آینده به ابزاری برای شناسایی دورههای افزایش فشار روانی در مدارس، دانشگاهها و حتی جوامع شهری تبدیل شود. البته برای استفاده عملی از این روش، به مطالعات بیشتر و اعتبارسنجی نشانگرهای زیستی نیاز است.