پژوهشگران در مطالعهای تازه که در مجله معتبر Nature منتشر شده، به سرنخ مهمی درباره بیشتر بودن آمار اوتیسم در مردان نسبت به زنان دست یافتهاند. آنها ژنی به نام ZFX را شناسایی کردهاند که ممکن است در کاهش آسیبپذیری زنان در برابر برخی تغییرات ژنتیکی مرتبط با اوتیسم نقش داشته باشد.
اوتیسم یک اختلال عصبرشدی است که عوامل ژنتیکی متعددی در شکلگیری آن نقش دارند. با وجود شناسایی صدها ژن مرتبط با این اختلال، علت تفاوت قابلتوجه شیوع آن میان دو جنس هنوز بهطور کامل مشخص نیست. برآوردهای پژوهشگران نشان میدهد اوتیسم در مردان حدود سه تا چهار برابر بیشتر از زنان تشخیص داده میشود؛ موضوعی که به فرضیه «اثر محافظتی زنان» یا Female Protective Effect منجر شده است.
برای بررسی این مسئله، محققان اثر اختلال در ۱۸ ژن مرتبط با اوتیسم را در سلولهای پیشساز عصبی انسان بررسی کردند. نتایج نشان داد دستکاری هر یک از این ژنها میتواند تغییرات گسترده و مشابهی در فعالیت تعداد زیادی از ژنهای دیگر ایجاد کند. به بیان ساده، اختلال در یک ژن ممکن است زنجیرهای از تغییرات را در شبکه ژنتیکی مرتبط با رشد مغز به راه بیندازد.
در ادامه، پژوهشگران ژن ZFX را بهعنوان یکی از تنظیمکنندههای مهم این شبکه شناسایی کردند. این ژن روی کروموزوم X قرار دارد و برخلاف بسیاری از ژنهای این کروموزوم، در زنان میتواند از هر دو نسخه فعال و غیرفعال کروموزوم X بیان شود. به همین دلیل، میزان فعالیت ZFX در مغز زنان معمولاً بیشتر است. محققان معتقدند این سطح بالاتر ممکن است به حفظ فعالیت ژنهای مرتبط با اوتیسم کمک کند و اثر برخی جهشهای آسیبزا را کاهش دهد.
این یافته میتواند توضیحی مولکولی برای بخشی از تفاوت شیوع اوتیسم میان زنان و مردان ارائه کند؛ با این حال، پژوهشگران هنوز ثابت نکردهاند که ZFX بهتنهایی عامل محافظت زنان است. آزمایشها عمدتاً در مدلهای سلولی انجام شدهاند و برای تأیید این فرضیه، بررسیهای بیشتر در سلولهای زن و مرد و مطالعات گستردهتر ضروری است.
اهمیت این پژوهش فقط در توضیح تفاوت آمار اوتیسم نیست؛ بلکه میتواند مسیر تازهای برای تحقیقات درمانی باز کند. اگر در مطالعات آینده مشخص شود افزایش فعالیت تنظیمکنندههایی مانند ZFX میتواند بخشی از اختلالات شبکه ژنی را جبران کند، شاید بتوان بهجای هدف قرار دادن صدها جهش ژنتیکی بهصورت جداگانه، مسیرهای مشترک میان آنها را بررسی کرد. البته در حال حاضر هیچ درمان تأییدشدهای بر پایه افزایش فعالیت ZFX وجود ندارد و این ایده هنوز در مرحله پژوهش است.