دارویی که با کمک هوش مصنوعی ساخته شد، نشانه‌هایی از کاهش سن زیستی نشان داد

دانشمندان در یک مطالعه جدید به نشانه‌هایی دست یافته‌اند که نشان می‌دهد دارویی که با کمک هوش مصنوعی طراحی شده، ممکن است علاوه بر درمان بیماری ریوی، روی روند پیری زیستی نیز اثر بگذارد. این دارو که «رنتوسرتیب» (Rentosertib) نام دارد، برای درمان فیبروز ریوی ایدیوپاتیک توسعه پیدا کرده است؛ اما بررسی جدید نشان داده که مصرف آن با کاهش سن زیستی پیش‌بینی‌شده بیماران همراه بوده است.

رنتوسرتیب توسط شرکت زیست‌فناوری Insilico Medicine توسعه داده شده و هدف اصلی آن مهار پروتئینی به نام TNIK است. نکته مهم این است که هم هدف دارو و هم طراحی مولکول آن با استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در فرایند کشف دارو شناسایی و توسعه پیدا کرده‌اند. این دارو در حال حاضر برای فیبروز ریوی ایدیوپاتیک در مراحل پیشرفته آزمایش‌های بالینی قرار دارد.

اما بخش جالب مطالعه جدید به موضوع پیری مربوط می‌شود. پژوهشگران نمونه خون بیماران شرکت‌کننده در یک کارآزمایی فاز ۲a را بررسی کردند و از شش مدل مستقل موسوم به «ساعت‌های پیری زیستی» استفاده کردند. این مدل‌ها با بررسی الگوهای پروتئینی خون، سن زیستی فرد را تخمین می‌زنند؛ سنی که لزوماً با سن تقویمی فرد یکسان نیست.

از میان افرادی که در مطالعه اصلی حضور داشتند، ۴۳ نفر برای بررسی پروتئومیک رضایت دادند و در نهایت داده‌های ۴۲ نفر قابل استفاده بود. میانگین سنی این گروه حدود ۶۷ سال بود و تمام آنها به فیبروز ریوی ایدیوپاتیک مبتلا بودند. شرکت‌کنندگان به مدت ۱۲ هفته رنتوسرتیب را در دوزهای مختلف یا دارونما دریافت کردند.

نتیجه در هر شش ساعت پیری تقریباً در یک جهت بود: افرادی که رنتوسرتیب دریافت کرده بودند، کاهش بیشتری در «سن زیستی پیش‌بینی‌شده» نشان دادند، در حالی که گروه دارونما تغییر بسیار کمی داشت یا در برخی موارد افزایش سن زیستی پیش‌بینی‌شده دیده شد. بیشترین و منسجم‌ترین سیگنال در گروه دریافت‌کننده ۳۰ میلی‌گرم دارو، دو بار در روز مشاهده شد.

با این حال، این یافته را نباید به معنای «جوان شدن انسان» یا اثبات یک داروی ضدپیری دانست. ساعت‌های زیستی، سن واقعی بدن را مستقیماً اندازه‌گیری نمی‌کنند؛ آنها بر اساس نشانگرهای زیستی، تخمینی از وضعیت پیری ارائه می‌دهند. از طرف دیگر، تمام شرکت‌کنندگان این تحلیل به یک بیماری جدی ریوی مبتلا بودند و تعداد نمونه نیز بسیار محدود بود.

- بیشتر بخوانید: اولین تزریق داروی جوان‌سازی سلولی به انسان؛ آیا می‌توان پیری را معکوس کرد؟

به همین دلیل، هنوز مشخص نیست کاهش سن زیستی پیش‌بینی‌شده مستقیماً ناشی از اثر ضدپیری رنتوسرتیب است یا بخشی از آن به بهبود وضعیت بیماری و تغییرات زیستی ناشی از درمان مربوط می‌شود. حتی پژوهشگران نیز برای مشخص شدن اثر واقعی دارو بر پیری، به مطالعات بزرگ‌تر و بررسی افراد سالم نیاز دارند.

اهمیت این مطالعه بیشتر از آن جهت است که نشان می‌دهد هوش مصنوعی می‌تواند وارد مرحله‌ای فراتر از جست‌وجوی ترکیبات دارویی شود. در این پروژه، AI در شناسایی هدف دارو، طراحی مولکول و همچنین تحلیل برخی نشانگرهای مرتبط با پیری نقش داشته است. پژوهش‌های مروری جدید نیز نشان می‌دهند هوش مصنوعی در حال تبدیل شدن به ابزاری مهم برای شناسایی اهداف دارویی، غربالگری ترکیبات و طراحی داروهای مرتبط با پیری است.

بنابراین، رنتوسرتیب را فعلاً نباید «داروی ضدپیری» نامید؛ اما نتایج آن می‌تواند یک قدم مهم برای آزمایش این ایده باشد که داروهای طراحی‌شده با کمک هوش مصنوعی، علاوه بر درمان بیماری‌های مرتبط با افزایش سن، ممکن است بتوانند برخی شاخص‌های پیری زیستی را نیز تحت تأثیر قرار دهند.

آیا رنتوسرتیب واقعاً انسان را جوان‌تر می‌کند؟

رنتوسرتیب برای چه بیماری‌ای ساخته شده است؟

هوش مصنوعی چه نقشی در ساخت این دارو داشته است؟

سن زیستی چیست؟

آیا این دارو برای افراد سالم قابل استفاده است؟

نتیجه مطالعه چقدر قطعی است؟