یک پژوهش تازه نشان میدهد که تنها هفت روز مدیتیشن فشرده میتواند اثراتی بسیار فراتر از آرامش جسمی داشته باشد و حتی با شکلگیری ارتباطات جدید میان سلولهای مغزی همراه شود.
فرهنگهای مختلف در سراسر جهان هزاران سال است که از شیوههای گوناگون مدیتیشن برای بهبود سلامت و افزایش احساس آرامش استفاده میکنند. با این حال، هنوز مشخص نیست این تمرینها دقیقاً چه تأثیری بر مغز انسان میگذارند.
پژوهشگران برای نخستین بار یک بررسی جامع درباره آثار زیستی تمرینهای ذهن و بدن انجام دادند که در قالب یک برنامه کوتاه اما فشرده ارائه شده بود. هِمال پاتل، نویسنده این مطالعه که نتایج آن در نشریه Communications Biology منتشر شده، گفت:
سالهاست میدانیم تمرینهایی مانند مدیتیشن میتوانند بر سلامت تأثیر بگذارند، اما نکته شگفتانگیز این است که ترکیب چندین تمرین ذهن و بدن در یک دوره فشرده توانست تغییراتی را در طیف گستردهای از سامانههای زیستی ایجاد کند؛ تغییراتی که میتوانستیم مستقیماً در مغز و خون اندازهگیری کنیم. این موضوع فقط به کاهش استرس یا ایجاد آرامش مربوط نمیشود، بلکه مسئله اصلی تغییر اساسی در نحوه تعامل مغز با واقعیت و اندازهگیری زیستی این تغییرات است.
این پژوهش کوچک با مشارکت ۲۰ فرد بزرگسال سالم انجام شد. شرکتکنندگان در یک برنامه اقامتی هفتروزه حضور داشتند که شامل سخنرانیهای روزانه، حدود ۳۳ ساعت مدیتیشن هدایتشده و مجموعهای از تمرینهای مرتبط دیگر بود.
پژوهشگران پیش از شروع دوره و پس از پایان آن، با استفاده از اسکنهای MRI، مغز شرکتکنندگان را بررسی کردند. این اسکنها میتوانند تغییرات جریان خون مرتبط با فعالیت مغزی را شناسایی کنند و به محققان اجازه دهند مشخص کنند کدام نواحی و شبکههای مغزی فعالیت بیشتری یا کمتری پیدا کردهاند.
همزمان، از شرکتکنندگان نمونه خون گرفته شد تا تغییرات مربوط به سوختوساز، فعالیت سیستم ایمنی، پیامرسانی مولکولی و سایر فرایندهای زیستی مورد ارزیابی قرار گیرد.
نتایج نشان داد هنگام مدیتیشن، فعالیت مغز در نواحی مرتبط با گفتوگوی ذهنی درونی کاهش پیدا کرده است. پژوهشگران احتمال میدهند این تغییر بتواند نشانهای از عملکرد کارآمدتر مغز باشد.
در بخش دیگری از آزمایش، نورونهایی که در محیط آزمایشگاه رشد داده شده بودند در معرض پلاسمای خون جمعآوریشده از شرکتکنندگان پس از پایان دوره قرار گرفتند. این سلولهای عصبی شاخههای بلندتری ایجاد کردند و ارتباطات بیشتری میان خود به وجود آوردند؛ یافتهای که میتواند نشان دهد مدیتیشن توانایی مغز برای سازگاری و تغییرپذیری را افزایش میدهد.
سلولهایی که در معرض پلاسمای خون شرکتکنندگان پس از پایان دوره قرار گرفتند، همچنین افزایش فعالیت متابولیکی را نشان دادند. پژوهشگران برای مقایسه تغییرات مغزی، پیش از آغاز دوره و پس از پایان آن از شرکتکنندگان اسکن MRI گرفتند.
مدیتیشن و واکنش سیستم ایمنی
#در نمونههای خون شرکتکنندگان، دانشمندان پس از پایان دوره افزایش سیگنالهای التهابی و همچنین ضدالتهابی را مشاهده کردند. این الگو نشان میداد سیستم ایمنی بدن احتمالاً در حال انجام یک واکنش سازشی پیچیده بوده است.
نتایج اسکنهای مغزی همچنین نشان داد مدیتیشن میتواند برخی از انواع تغییرات مغزی را ایجاد کند که با تجربههای مرتبط با مواد روانگردان شباهت دارند.
دکتر پاتل گفت:
ما شاهد تجربههای عرفانی و الگوهای ارتباط عصبی مشابهی هستیم که معمولاً به مصرف سیلوسایبین نسبت داده میشوند، اما در اینجا همین تغییرات تنها از طریق تمرین مدیتیشن به دست آمدهاند.
سیلوسایبین مادهای روانفعال است که در قارچهایی که معمولاً با عنوان قارچهای جادویی شناخته میشوند، وجود دارد. البته این یافته به معنای آن نیست که مدیتیشن و مواد روانگردان دقیقاً آثار یکسانی ایجاد میکنند. پژوهشگران تأکید کردهاند که این دو تجربه کاملاً متفاوت هستند، اما ممکن است بخشی از فرایندهای مشترک مغزی را فعال کنند.
دانشمندان امیدوارند در آینده آزمایشهای بالینی کنترلشده و گستردهتری انجام شود تا مشخص شود آیا تغییرات زیستی مشاهدهشده در این مطالعه میتوانند به مزایای درمانی واقعی و قابلتوجه برای افراد منجر شوند یا خیر.
