تحقیقات تازه دانشمندان دانشگاه کمبریج، پرده از یک مکانیسم پنهان برداشته است که نشان میدهد بیخوابی و خوابهای ناآرام، فرآیند طبیعی دفع سموم از مغز را مختل کرده و راه را برای ابتلا به آلزایمر هموار میسازند.
این مطالعه با بررسی تصاویر مغزی نزدیک به چهل هزار نفر، ارتباطی کلیدی میان عملکرد سیستم لنفاوی مغزی، فشار خون بالا و کاهش توانایی مغز در پاکسازی پروتئینهای آسیبرسان پیدا کرده است. در این گزارش، جزئیات این یافته مهم و راهکارهای پیشگیرانه مبتنی بر اصلاح سبک زندگی را مرور میکنیم.
نتایج یک پژوهش جدید حاکی از آن است که اختلالات مزمن خواب، میتوانند فرآیند پاکسازی طبیعی مغز از مواد زائد و سموم را با اختلال مواجه سازند و بدینترتیب، خطر ابتلا به زوال عقل و بیماریهای عصبی نظیر آلزایمر را در دوران سالمندی بهطور قابلتوجهی افزایش دهند.
این مطالعه که در مجله معتبر «آلزایمر و زوال عقل» (Alzheimer's & Dementia) به چاپ رسیده، با بهرهگیری از تحلیل تصاویر تشدید مغناطیسی (MRI) نزدیک به چهل هزار شرکتکننده، به بررسی عملکرد «سیستم لنفاوی مغزی» پرداخته است. این سیستم پیچیده، مسئولیت دفع مواد زائد و سموم انباشتهشده در بافت مغز را از طریق گردش مایع مغزی-نخاعی بر عهده دارد.
یافتههای محققان دانشگاه کمبریج نشان میدهد که کمخوابی و بیکیفیتی خواب، بازدهی این سامانه حیاتی را به شدت تضعیف میکند؛ در حالی که خواب عمیق و پیوسته، نقشی کلیدی در دفع پروتئینهای مضر و بیماریزایی همچون پروتئینهای «آمیلوئید» و «تاو» ایفا میکند که انباشت آنها در مغز، از شاخصهای اصلی بیماری آلزایمر محسوب میشود.
ارتباط زنجیرهای؛ از فشار خون بالا تا زوال عقل
#«هوی هونگ»، نویسنده ارشد این پژوهش، در تشریح نتایج به دستآمده اظهار داشت که تحقیقات پیشین به نقش بیماریهای میکروواسکولار (عروق ریز) مغز در تسریع فرآیند آلزایمر اشاره کرده بودند، اما یافتههای جدید، یک مکانیسم توضیحدهنده احتمالی را ارائه میدهند. به گفته وی، اختلال در عملکرد سیستم لنفاوی مغزی، ظرفیت مغز برای پاکسازی پروتئینهای بیماریزا را محدود کرده و بدینترتیب، حلقه اتصال میان بیماریهای عروقی و زوال عقل را روشنتر میسازد.
این مطالعه همچنین برای نخستین بار، ارتباط معناداری بین ناکارآمدی سیستم لنفاوی مغزی و ابتلا به فشار خون بالا را آشکار ساخته است؛ عاملی که پیشتر به عنوان یکی از خطرناکترین ریسکفاکتورهای قابلاصلاح در بروز زوال عقل شناخته میشد.
تأکید بر عوامل قابل اصلاح؛ امیدی برای پیشگیری
#در همین زمینه، پروفسور «هیو مارکوس»، از اساتید دانشگاه کمبریج، خاطرنشان ساخت که دستکم یکچهارم از موارد ابتلا به زوال عقل به عوامل سبک زندگی وابسته است که قابلیت کنترل و اصلاح دارند؛ از جمله فشار خون بالا، استعمال دخانیات و چاقی. وی تأکید کرد که مدیریت صحیح این عوامل، نهتنها به بهبود کارایی سیستم پاککننده مغز کمک میکند، بلکه میتواند به عنوان یک راهبرد مؤثر در حفظ سلامت شناختی و کاهش خطر ابتلا به دمانس (زوال عقل) در سالهای میانی و بالای عمر مورد توجه قرار گیرد.
گفتنی است که زوال عقل به عنوان یک سندرم بالینی، به کاهش تدریجی حافظه، تواناییهای تفکر، قضاوت و تصمیمگیری اطلاق میشود که به گونهای محسوس بر فعالیتهای روزمره زندگی فرد تأثیر میگذارد و ماهیتاً بخشی از روند طبیعی پیری محسوب نمیشود. در این میان، بیماری آلزایمر با سهمی بیش از شصت درصد، شایعترین و شناختهشدهترین نوع زوال عقل به شمار میرود.
