پژوهشگران دانشگاه کوردوبا اسپانیا موفق شدهاند از ویتامین B12 در ساخت یک باتری قابل شارژ استفاده کنند؛ دستاوردی که میتواند مسیر تازهای برای توسعه باتریهای سبکتر، ایمنتر و سازگارتر با محیطزیست باز کند. نمونه آزمایشگاهی این باتری توانسته است تا ۲۵۰ چرخه شارژ و تخلیه را پشت سر بگذارد.
این باتری از نوع روی-هوا (Zinc-Air) است و برخلاف تصور اولیه، ویتامین B12 بهتنهایی منبع انرژی آن نیست؛ بلکه نقش کاتالیزور را در واکنشهای شیمیایی بر عهده دارد. این ویتامین که با نام کوبالامین نیز شناخته میشود، در مرکز ساختار مولکولی خود عنصر کبالت دارد و به انجام واکنشهای الکتروشیمیایی کمک میکند.
یکی از چالشهای اصلی محققان، حلپذیری بالای ویتامین B12 در آب بود؛ زیرا باتری از الکترولیت آبی استفاده میکند و احتمال داشت ویتامین درون محلول از ساختار الکترود خارج شود. پژوهشگران برای رفع این مشکل، مولکولهای B12 را به نانولولههای کربنی تکدیواره متصل کردند تا در ساختار باتری باقی بمانند و عملکرد خود را حفظ کنند.
در فرایند تخلیه باتری، این کاتالیزور به واکنش کاهش اکسیژن و تبدیل آن به آب کمک میکند و هنگام شارژ مجدد، واکنش تولید اکسیژن را تسهیل میکند. توانایی پشتیبانی از هر دو واکنش، ویژگی مهمی است که امکان شارژ مجدد باتری روی-هوا را فراهم کرده است. گروه پژوهشی دانشگاه کوردوبا پیشتر نیز استفاده از مولکولهای زیستی مانند هموگلوبین و کاتالاز را در ساخت کاتالیزورهای باتری بررسی کرده بود.
باتریهای روی-هوا به دلیل استفاده از روی و اکسیژن محیط، ظرفیت بالقوهای برای ذخیره انرژی با وزن کمتر دارند. روی مادهای فراوان و قابل بازیافت است و استفاده از الکترولیتهای آبی غیرقابل اشتعال نیز میتواند ایمنی این باتریها را افزایش دهد. به همین دلیل، این فناوری بهعنوان یکی از گزینههای مورد بررسی برای کاهش وابستگی به مواد اولیه مورد استفاده در باتریهای لیتیومیونی مطرح شده است.
با وجود این، باتری جدید هنوز در مرحله نمونه آزمایشگاهی قرار دارد و ثبت ۲۵۰ چرخه شارژ و تخلیه بهتنهایی به معنای آمادگی آن برای ورود به بازار نیست. ظرفیت ذخیره انرژی، توان خروجی، هزینه تولید انبوه و عملکرد بلندمدت آن باید در آزمایشهای بیشتر مشخص شود. نتایج این پژوهش در مجله علمی Journal of Materials Chemistry A منتشر شده و میتواند زمینهساز تحقیقات بیشتر درباره استفاده از مولکولهای طبیعی در فناوری ذخیره انرژی باشد.