استفاده از هوش مصنوعی چه اثری بر محیط‌زیست دارد؟

محبوبیت چت‌بات‌ها و ابزارهای مولد هوش مصنوعی باعث افزایش تقاضا برای مراکز داده شده است؛ مراکزی که پردازش‌های سنگین هوش مصنوعی را به‌صورت شبانه‌روزی انجام می‌دهند. بر اساس داده‌های آژانس بین‌المللی انرژی، مراکز داده اکنون حدود ۴۱۴ تراوات‌ساعت برق در سال مصرف می‌کنند که معادل حدود ۱.۵ درصد مصرف برق جهان است.

این میزان مصرف در سال ۲۰۲۵ با سرعت بیشتری رشد کرده و آژانس بین‌المللی انرژی پیش‌بینی می‌کند تقاضای برق مراکز داده تا سال ۲۰۳۰ بیش از دو برابر شود. علاوه بر برق، مصرف آب برای خنک‌سازی تجهیزات و انتشار گازهای گلخانه‌ای نیز از پیامدهای زیست‌محیطی توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی محسوب می‌شود.

البته کارشناسان تأکید دارند سهم استفاده فردی از هوش مصنوعی در ردپای زیست‌محیطی یک شخص معمولاً کوچک است؛ مسئله اصلی، مقیاس عظیم استفاده از این فناوری در سراسر جهان است.

یکی از ساده‌ترین راه‌ها، استفاده نکردن از هوش مصنوعی برای کارهایی است که موتورهای جست‌وجوی معمولی می‌توانند به‌راحتی انجام دهند؛ برای مثال، پرسیدن وضعیت آب‌وهوا یا پیدا کردن یک صفحه اینترنتی الزاماً به یک مدل زبانی بزرگ نیاز ندارد.

راهکار مهم دیگر، استفاده از مدل‌های کوچک و تخصصی است. یک مطالعه در سال ۲۰۲۵ نشان داد مدل‌های کوچک‌تر در بعضی وظایف مشخص مانند ترجمه و خلاصه‌سازی می‌توانند بین ۱۵ تا ۵۰ برابر انرژی کمتری مصرف کنند. در همان پژوهش، جایگزینی مدل‌های بزرگ با مدل‌های تخصصی باعث کاهش کلی ۹۰ درصدی مصرف انرژی شد.

میزان خروجی نیز اهمیت زیادی دارد. مدل‌های هوش مصنوعی برای تولید هر کلمه محاسبات بیشتری انجام می‌دهند؛ بنابراین درخواست پاسخ کوتاه می‌تواند مصرف انرژی را کاهش دهد. پژوهشگران دریافتند نصف کردن حجم پاسخ مدل در یک آزمایش، مصرف انرژی را حدود ۵۰ درصد کاهش داده است، در حالی که کوتاه کردن متن ورودی تأثیر بسیار کمتری داشت.

تولید تصویر و ویدئو نیز معمولاً از متن پرمصرف‌تر است. کارشناسان پیشنهاد می‌کنند تصاویر ابتدا با وضوح پایین تولید شوند و تنها در صورت مناسب بودن نتیجه، وضوح آن‌ها افزایش یابد، همچنین تولید چند تصویر در یک درخواست می‌تواند نسبت به ارسال درخواست‌های جداگانه کارآمدتر باشد.

در نهایت، هرچند مسئولیت اصلی کاهش مصرف انرژی و آب بر عهده شرکت‌های فناوری و توسعه‌دهندگان زیرساخت‌های هوش مصنوعی است، انتخاب ابزار مناسب و استفاده هدفمند از آن می‌تواند بخشی از فشار روزافزون این فناوری بر منابع انرژی و محیط‌زیست را کاهش دهد.