اسماعیل فرجی در گفتوگو با خبرنگار ایمنا اظهار کرد: پاسخ کوتاه به این پرسش که آیا هوش مصنوعی میتواند جای ریاضیدانان را بگیرد، هنوز خیر است، البته این پاسخ به معنای کماهمیت بودن پیشرفتهای اخیر نیست؛ در واقع، هوش مصنوعی از مرحله یک ابزار محاسباتی ساده عبور کرده و اکنون در بعضی حوزههای تخصصی ریاضیات میتواند به استدلال، اثبات و حتی مشارکت در کشف دانش جدید است.
وی افزود: یکی از مهمترین دستاوردها در این زمینه، سامانه آلفا جئومتری (AlphaGeometry) است که توسط پژوهشگران توسعه پیدا کرده و توانسته است تعداد قابل توجهی از مسائل هندسه در سطح المپیاد جهانی ریاضی را حل کند؛ این سامانه با استفاده از ترکیب یادگیری ماشین و استدلال نمادین، عملکردی نزدیک به برخی از دانشآموزان برتر جهان از خود نشان داده است؛ چنین موفقیتی نشان میدهد که ماشینها دیگر تنها از فرمولها پیروی نمیکنند، بلکه میتوانند در محیطهای مشخص و محدود، فرایند استدلال را نیز انجام دهند.
استاد آمار و ریاضیات با بیان اینکه پیشرفت مهم دیگر توسعه سامانه آلفاپروف (AlphaProof) است که در محیطهای رسمی اثبات ریاضی فعالیت میکند، ادامه داد: این سیستم میتواند در چارچوب قواعد دقیق منطق ریاضی، برای بعضی مسائل پیچیده اثبات ارائه دهد؛ مزیت اصلی چنین رویکردی این است که هر مرحله از اثبات بهطور خودکار بررسی و تأیید میشود و احتمال خطای انسانی کاهش پیدا میکند.
فرجی تصریح کرد: با این حال توانایی حل تعدادی مسئله دشوار به معنای جایگزینی کامل ریاضیدانان نیست؛ بخش بزرگی از فعالیت ریاضیدانان فراتر از اثبات یک قضیه است؛ انتخاب مسئله مناسب، تعریف مفاهیم جدید، تشخیص ارتباط میان حوزههای مختلف ریاضی و ارائه دیدگاههای نوآورانه از جمله وظایفی هستند که هنوز به خلاقیت و قضاوت انسانی وابستهاند.
وی خاطرنشان کرد: از سوی دیگر برخی پژوهشها نشان دادهاند که هوش مصنوعی میتواند در کشف الگوهای جدید نیز نقش داشته باشد؛ برای مثال سامانههایی توانستهاند راهکارهای نوآورانهای برای بعضی مسائل ترکیبیاتی و الگوریتمی پیدا کنند؛ این موضوع نشان میدهد که ماشینها در حال ورود به قلمرویی هستند که پیشتر تنها متعلق به پژوهشگران انسانی تلقی میشد.
استاد آمار و ریاضیات گفت: با وجود این پیشرفتها، بیشتر پژوهشگران معتقد هستند که آینده ریاضیات به شکل «همکاری انسان و هوش مصنوعی» خواهد بود، نه حذف کامل یکی به سود دیگری؛ همانطور که ماشینحسابها جای ریاضیدانان را نگرفتند و نرمافزارهای محاسباتی موجب پایان علم ریاضی نشدند، هوش مصنوعی نیز نقش یک دستیار بسیار قدرتمند را ایفا خواهد کرد؛ دستیاری که میتواند محاسبات زمانبر، جستوجوی اثباتها و بررسی میلیونها حالت ممکن را بر عهده بگیرد.
فرجی اضافه کرد: نکته مهم این است که ریاضیات تنها مجموعهای از محاسبات و اثباتها نیست؛ بسیاری از بزرگترین دستاوردهای تاریخ ریاضیات از طرح پرسشهای جدید و نگاه متفاوت به مسائل قدیمی آغاز شدهاند؛ توانایی تشخیص اینکه کدام مسئله ارزش بررسی دارد یا کدام ایده میتواند مسیر یک شاخه علمی را تغییر دهد، همچنان از ویژگیهای برجسته ذهن انسان بهشمار میرود.
