در دنیای حیوانات، روشهای شکار گاهی آنقدر عجیب هستند که شبیه داستانهای تخیلی به نظر میرسند. یکی از شگفتانگیزترین نمونهها، افعی دمعنکبوتی ایرانی (Spider-tailed horned viper) است؛ ماری که نوک دمش ظاهری شبیه یک عنکبوت دارد و از این ویژگی برای فریب شکار خود استفاده میکند.
این مار با نام علمی Pseudocerastes urarachnoides در مناطق غربی ایران و رشتهکوههای زاگرس زندگی میکند. نوک دم آن دارای زائدهای شبیه بدن و پاهای عنکبوت است و وقتی مار دم خود را حرکت میدهد، این بخش مانند یک عنکبوت در حال حرکت دیده میشود.
راز این ظاهر عجیب، یک ترفند شکار هوشمندانه است. مار در کمین میماند و با تکان دادن دم خود، پرندگان را که تصور میکنند با یک عنکبوت روبهرو شدهاند، به سمت خود جذب میکند. وقتی پرنده برای شکار «عنکبوت» نزدیک میشود، مار فرصت حمله پیدا میکند.
دانشمندان سالها درباره این دم غیرعادی کنجکاو بودند. نخستین نمونه این مار در سال ۱۹۶۸ جمعآوری شد و برای مدتها برخی تصور میکردند این زائده شاید یک نقص بدنی یا حتی تودهای غیرطبیعی باشد؛ اما پس از کشف نمونههای مشابه، مشخص شد که این ویژگی بخشی از تکامل طبیعی این گونه است.
در پژوهشهای جدید، محققان با استفاده از فناوری تصویربرداری سهبعدی و اسکنهای پیشرفته، داخل دم این مار را بررسی کردند. نتیجه جالب بود: با وجود ظاهر عجیب دم، ساختار استخوانی داخل آن تقریباً معمولی است و بخش شگفتانگیز بیشتر مربوط به تغییرات ظاهری پوست و فلسهاست.
افعی دمعنکبوتی ایرانی این کشف نشان میدهد تکامل در طبیعت همیشه با تغییرات بزرگ در ساختار داخلی همراه نیست؛ گاهی تغییرات کوچک در ظاهر بدن میتواند یک مزیت بزرگ برای بقا ایجاد کند. دم عنکبوتی این مار نمونهای کمنظیر از استفاده طبیعت از «فریب بصری» برای شکار است.
افعی دمعنکبوتی یکی از خاصترین خزندگان جهان محسوب میشود؛ ماری که به جای سرعت یا قدرت بیشتر، از یک ترفند خلاقانه استفاده میکند: ساختن یک طعمه مصنوعی روی بدن خودش.
