فوتبال امروز زیر ظاهر سنتیاش، با لایهای از فناوریهای دقیق و دادهمحور هدایت میشود؛ بسیاری از این فناوریها پیش از ورود به سطح جهانی در شرایط واقعی آزمایش شدهاند.
به نقل از وایرد، امروز بسیاری از فناوریهایی که در جام جهانی ۲۰۲۶ مورد استفاده قرار میگیرند، از توپهای متصل به حسگر گرفته تا بازسازی سهبعدی لحظات جنجالی مسابقات، نخستین بار در قطر آزمایش شدند. این فناوریها با هدف پاسخ سریعتر و دقیقتر به قدیمیترین پرسشهای فوتبال توسعه یافتهاند؛ اینکه آیا توپ از خط دروازه عبور کرده است؟ آیا از زمین خارج شده؟ یا بازیکنی در موقعیت آفساید قرار داشته است؟
قطر؛ آزمایشگاه فناوری فیفا
#به گفته «ثانی الزراع»، مدیر اجرایی کمیته عالی برگزاری و میراث جام جهانی قطر، نوآوری از همان ابتدا بخش جداییناپذیر پرونده میزبانی این کشور بود.
او میگوید: «از زمان برگزاری جام ملتهای عرب ۲۰۲۱، قطر تنها میزبان بزرگترین مسابقات فوتبال نبوده، بلکه به شکلدهی شیوه بازی، قضاوت و تجربه تماشای فوتبال کمک کرده است.»
از سال ۲۰۲۱ و همزمان با برگزاری جام ملتهای عرب، فیفا مجموعهای از فناوریهای جدید را بهصورت همزمان و در مقیاس گسترده در قطر آزمایش کرد. از آن زمان، این کشور به محلی تبدیل شده که نوآوریهای فوتبالی پیش از ورود به صحنه جهانی، در شرایط واقعی مسابقات مورد آزمون قرار میگیرند.
ردیابی نوری بازیکنان؛ چشمهای نامرئی ورزشگاه
#یکی از مهمترین فناوریهای آزمایششده در قطر، سیستم «ردیابی نوری بازیکنان» بود. این سامانه از شبکهای از دوربینهای بسیار دقیق تشکیل شده که حرکات بازیکنان را دهها بار در هر ثانیه و با دقتی در حد سانتیمتر ثبت میکنند. این دوربینها که تقریباً از دید هواداران پنهان هستند، بعدها به ستون فقرات فناوریهای تصمیمگیری در مسابقات تبدیل شدند و نقش مهمی در برخی از حساسترین تصمیمهای داوری ایفا کردند.
توپ هوشمند؛ پایان یکی از قدیمیترین بحثهای فوتبال
#یکی از قدیمیترین اختلافات در فوتبال این است که توپ دقیقاً در چه لحظهای از سوی بازیکن ارسال شده است.
برای پاسخ به این سؤال، فیفا از توپی استفاده کرد که در مرکز آن یک حسگر معلق قرار دارد. شرکت آدیداس برای نخستین بار این فناوری را در جام ملتهای عرب آزمایش کرد و سپس در جام جهانی ۲۰۲۲ قطر، توپ معروف «الریحله» را با همین فناوری وارد میدان کرد.
بیشتر بخوانید: توپ هوشمند جام جهانی ۲۰۲۶ چگونه کار میکند؟
اثر این فناوری از همان مسابقه افتتاحیه جام جهانی نمایان شد. زمانی که گل نخست اکوادور به قطر مردود اعلام شد، تصمیم داور بر اساس سیستمی اتخاذ شد که میتوانست لحظه دقیق ضربه به توپ را تعیین کند.
ترکیب توپ هوشمند با سامانههای هوش مصنوعی و ردیابی بازیکنان، تصمیمگیری درباره آفساید را از بررسیهای طولانیمدت به فرآیندی در حد چند میلیثانیه تبدیل کرد.
اپلیکیشن بازیکنان فیفا؛ دادهها مستقیماً در اختیار فوتبالیستها
#در همان سال، فیفا لایه دیجیتال جدیدی را نیز برای بازیکنان معرفی کرد. اپلیکیشن ویژه بازیکنان، دسترسی مستقیم ورزشکاران به دادههای عملکردی خود را فراهم کرد؛ از نقشه حرکتی و میزان دوندگی گرفته تا اطلاعات تاکتیکی و عملکرد فیزیکی.
این برنامه که با همکاری اتحادیه جهانی بازیکنان حرفهای فوتبال توسعه یافت، نشاندهنده تغییری مهم بود؛ زیرا تحلیل دادهها دیگر فقط در اختیار کادر فنی قرار نداشت و خود بازیکنان نیز به آن دسترسی پیدا کردند.
ویایآر و فناوری خط دروازه؛ تصمیمگیری در چند ثانیه
#با آغاز جام جهانی ۲۰۲۲، بسیاری از فناوریهای آزمایشی از مرحله آزمون عبور کرده بودند.
فناوری نیمهخودکار تشخیص آفساید به یکی از شاخصترین نوآوریهای این مسابقات تبدیل شد و تصمیمهایی که پیشتر چند دقیقه زمان میبرد، اکنون تقریباً بهصورت آنی اتخاذ میشد.
توپ هوشمند نیز با استفاده از حسگر داخلی خود، لمس توپ توسط بازیکنان را تأیید میکرد و دقت بازبینیهای کمکداور ویدئویی را افزایش میداد.
همزمان، تبلتهای بازپخش تصاویر و فضاهای تحلیلی ویژهای در اختیار کادر فنی تیمها قرار گرفت تا مربیان بتوانند در جریان بازی، الگوهای تاکتیکی را شناسایی و اصلاحات لازم را انجام دهند؛ بدون آنکه تا پایان نیمه یا پایان مسابقه منتظر بمانند.
دوربین روی بدن داور؛ فوتبال از زاویهای کاملاً جدید
#در سال ۲۰۲۴، تماشاگران رقابتهای جام بینقارهای فیفا برای نخستین بار فوتبال را از زاویه دید داور تجربه کردند.
یک دوربین نصبشده روی هدست داور، تصاویر برخوردها، خطاها و تصمیمهای حساس را از دیدگاه شخص داور ثبت میکرد.
این فناوری که ابتدا در قطر آزمایش شد، بهسرعت به یکی از بحثبرانگیزترین و جذابترین نوآوریهای پخش مسابقات تبدیل شد و بعدها مجوز استفاده گستردهتری در فوتبال دریافت کرد.
تشخیص خروج توپ از زمین؛ حذف یکی دیگر از مناطق خاکستری
#در سال ۲۰۲۵، فناوریهای مورد استفاده در قطر گسترش بیشتری یافت. در رقابتهای جام بینقارهای همان سال، سامانه تشخیص خروج توپ از زمین با استفاده از زیرساختهای ردیابی موجود، مشخص میکرد که آیا توپ بهطور کامل از زمین بازی خارج شده است یا خیر.
این فناوری یکی دیگر از ابهامهای موجود در تصمیمگیریهای ویایآر را از بین برد.
بازسازی سهبعدی لحظهها؛ بازآفرینی صحنههای جنجالی در هوا
#همان رقابتها شاهد رونمایی از فناوری «بازسازی سهبعدی لحظهای» نیز بودند. این سیستم، صحنههای حساس بازی را به مدلهای مجازی سهبعدی تبدیل میکند تا هم داوران و هم بینندگان بتوانند یک اتفاق را از زوایای مختلف مشاهده کنند.
در این فناوری، دیگر تنها با یک بازپخش ساده روبهرو نیستیم؛ بلکه صحنه بهصورت فضایی و سهبعدی بازسازی میشود؛ گویی لحظه موردنظر دوباره در مقابل چشم بیننده شکل میگیرد.
سیستم پشتیبانی ویدئویی؛ فناوری برای همه سطوح فوتبال
#