توپ هوشمند جام جهانی ۲۰۲۶ چگونه کار می‌کند؟

جام جهانی ۲۰۲۶ در حالی برگزار می‌شود که فناوری بیش از هر زمان دیگری در قلب فوتبال حضور دارد. یکی از شاخص‌ترین نمونه‌های این تحول، توپ رسمی مسابقات با نام «تریوندا» (Trionda) است؛ محصولی که آدیداس و فیفا آن را به عنوان پیشرفته‌ترین توپ تاریخ جام جهانی معرفی می‌کنند.

در نگاه نخست، تریوندا ممکن است تنها یک توپ فوتبال با طراحی متفاوت به نظر برسد، اما درون آن مجموعه‌ای از حسگرها و فناوری‌های پیشرفته قرار گرفته که به‌طور مداوم اطلاعات حرکتی را ثبت و پردازش می‌کنند. این توپ به بخشی از زیرساخت داده‌محور جام جهانی تبدیل شده و اطلاعات ارزشمندی را در اختیار داوران، مربیان و تحلیلگران قرار می‌دهد.

نام تریوندا از ترکیب دو واژه «Tri» به معنای سه و «Onda» در زبان اسپانیایی به معنای موج شکل گرفته است. این نام به سه کشور میزبان جام جهانی ۲۰۲۶ یعنی آمریکا، کانادا و مکزیک اشاره دارد.

طراحی ظاهری توپ نیز بازتابی از هویت فرهنگی این سه کشور است. نمادهایی همچون برگ افرا، عقاب و ستاره در کنار رنگ‌های قرمز، سبز و آبی روی زمینه سفید توپ دیده می‌شوند و خطوط طلایی نیز یادآور جام قهرمانی جهان هستند.

مهندسان آدیداس در طراحی تریوندا رویکرد متفاوتی را در پیش گرفته‌اند. برخلاف توپ‌های کلاسیک که از ۳۲ پنل تشکیل می‌شدند، این توپ تنها از چهار پنل یکپارچه ساخته شده است.

کاهش تعداد درزها و استفاده از شیارهای عمیق‌تر روی سطح توپ موجب شده مقاومت هوا کاهش یابد و پایداری پرواز توپ افزایش پیدا کند. هدف از این طراحی، ایجاد رفتاری یکنواخت در شرایط مختلف آب‌وهوایی و جلوگیری از نوسان‌های غیرقابل پیش‌بینی در مسیر حرکت توپ است.

آدیداس اعلام می‌کند تریوندا در تمامی شهرهای میزبان جام جهانی آزمایش شده تا عملکرد آن در شرایط متفاوت آب‌وهوایی و ارتفاعی یکسان باقی بماند.

مهم‌ترین ویژگی تریوندا درون آن قرار دارد. یک حسگر حرکتی ۱۴ گرمی که در مرکز توپ تعبیه شده، بدون آنکه روی عملکرد بازیکنان تأثیر بگذارد، اطلاعات حرکتی را با سرعت ۵۰۰ بار در ثانیه ثبت و ارسال می‌کند.

این حسگر پیش از مسابقه شارژ می‌شود و باتری آن برای چندین ساعت استفاده مداوم کافی است. هنگام شروع بازی، توپ با شبکه‌ای متشکل از ۱۲ دوربین ردیاب در ورزشگاه ارتباط برقرار می‌کند و موقعیت دقیق توپ و بازیکنان را در هر لحظه ثبت می‌کند.

اطلاعات جمع‌آوری‌شده توسط تریوندا به‌صورت مستقیم در اختیار سامانه کمک‌داور ویدئویی (VAR) قرار می‌گیرد. این فناوری می‌تواند لحظه دقیق تماس بازیکن با توپ را با دقت میلی‌ثانیه‌ای تشخیص دهد؛ موضوعی که در تصمیم‌گیری‌های حساس مربوط به آفسایدهای میلی‌متری اهمیت زیادی دارد.

همچنین فناوری جدید عبور کامل توپ از خط دروازه را نیز با دقت بسیار بالا تأیید می‌کند و نقش مهمی در کاهش خطاهای انسانی دارد.

کاربرد تریوندا تنها به داوری محدود نمی‌شود. داده‌های تولیدشده توسط این توپ شامل سرعت شوت، میزان چرخش، شدت ضربه و مسیر حرکت توپ است؛ اطلاعاتی که می‌توانند به تحلیل‌های لحظه‌ای برای تماشاگران، مربیان و کارشناسان تبدیل شوند.

کارشناسان معتقدند فوتبال به‌تدریج به ورزشی مبتنی بر داده تبدیل می‌شود و تجهیزاتی مانند تریوندا تنها آغاز این مسیر هستند. در چنین شرایطی، توپ فوتبال دیگر یک وسیله ساده ورزشی نیست، بلکه به یک ابزار هوشمند جمع‌آوری داده تبدیل شده که در شکل‌دهی آینده این ورزش نقش مهمی ایفا می‌کند.

جام جهانی ۲۰۲۶ نشان می‌دهد نسل جدید فناوری‌های ورزشی چگونه می‌توانند تجربه بازی، داوری و تحلیل مسابقات را متحول کنند؛ تحولی که از زمین مسابقه فراتر می‌رود و آینده اقتصاد و فناوری ورزش را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.