حمام یخ یکی از روشهای شناختهشده ریکاوری در میان ورزشکاران حرفهای است؛ روشی که تصور میشود با کاهش التهاب و درد عضلانی، بدن را سریعتر برای تمرین بعدی آماده میکند. بااینحال، یک پژوهش تازه منتشرشده در نشریه Journal of Thermal Biology نشان میدهد غوطهوری در آب سرد لزوماً بهترین گزینه برای بازسازی عضلات نیست و در برخی شاخصهای زیستی حتی ممکن است عملکرد ضعیفتری نسبت به روشهای مبتنی بر گرما داشته باشد.
در این پژوهش، ۴۰ فرد بزرگسال سالم و فعال، شامل ۳۱ مرد و ۹ زن، پس از انجام تمرینات آسیبزای عضلات چهارسر ران به چهار گروه تقسیم شدند. گروه اول به مدت ۱۵ دقیقه در آب سرد ۹ درجه سانتیگراد قرار گرفتند؛ گروه دوم ۳۰ دقیقه در آب گرم ۴۲ درجه ماندند؛ گروه سوم در معرض هوای گرم قرار گرفتند و گروه چهارم نیز ۳۰ دقیقه استراحت کردند. پژوهشگران طی ۷۲ ساعت، قدرت عضلانی، میزان درد و برخی نشانگرهای زیستی مرتبط با آسیب و ترمیم عضلات را بررسی کردند.
نتایج نشان داد قدرت عضلانی در تمام گروهها بهتدریج بازیابی شد، اما تفاوت معناداری میان روشهای مختلف ریکاوری از نظر بازگشت قدرت وجود نداشت. بااینحال، پس از ۷۲ ساعت، قدرت عضلانی گروه آب سرد به حدود ۸۲ درصد مقدار اولیه رسیده بود؛ درحالیکه این رقم در گروههای آب گرم، هوای گرم و استراحت حدود ۸۸ تا ۸۹ درصد بود. نکته مهم این است که اختلاف مشاهدهشده از نظر آماری معنادار نبود و بهتنهایی ثابت نمیکند حمام یخ روند بازیابی قدرت را مختل میکند.
تفاوت اصلی در برخی نشانگرهای زیستی مشاهده شد. در گروههای استفادهکننده از گرما، افزایش بیشتری در پروتئین شوک حرارتی ۷۲ یا HSP72 ثبت شد؛ پروتئینی که در پاسخ سلول به استرس و فرایندهای محافظتی و ترمیمی نقش دارد. همچنین برخی نشانگرهای مرتبط با آسیب عضلانی در گروه آب گرم سریعتر به محدوده اولیه بازگشتند. در مقابل، سطح نشانگر CK-MM در گروه آب سرد حتی پس از ۷۲ ساعت همچنان بالاتر از مقدار اولیه بود. البته تغییر این نشانگرها الزاماً به معنای تفاوت قطعی در عملکرد یا رشد عضلات نیست.
باوجود این نتایج، نمیتوان گفت حمام یخ هیچ فایدهای ندارد. پژوهشهای مروری و فراتحلیلها نشان دادهاند غوطهوری در آب سرد میتواند در برخی شرایط به کاهش کوفتگی و درد عضلانی تأخیری کمک کند. حتی یک فراتحلیل در سال ۲۰۲۶ که ۵۲ مطالعه را بررسی کرده، کاهش میانگین درد عضلانی و برخی نشانگرهای زیستی آسیب را گزارش میکند؛ هرچند پژوهشگران درباره تفاوت نتایج میان افراد و محدودیتهای شواهد هشدار دادهاند. بنابراین، کاهش احساس درد را نباید با ترمیم سریعتر بافت عضلانی یا بازگشت کامل قدرت یکسان دانست.
موضوع مهمتر برای بدنسازان، تأثیر استفاده مداوم از آب سرد بر رشد عضلات است. یک مرور نظاممند و فراتحلیل منتشرشده در سال ۲۰۲۴ نشان داد استفاده از غوطهوری در آب سرد بلافاصله پس از تمرینات مقاومتی ممکن است سازگاریهای عضلانی و افزایش حجم عضلات را کاهش دهد. در نتیجه، حمام یخ را نمیتوان روشی نامناسب برای همه ورزشکاران دانست؛ اگر هدف کاهش موقت کوفتگی و آمادهشدن برای مسابقه بعدی باشد، ممکن است مفید واقع شود، اما برای افرادی که تمرکز اصلیشان عضلهسازی است، استفاده همیشگی از آن بلافاصله پس از وزنهزدن انتخاب ایدئالی به نظر نمیرسد.
۱. آیا حمام یخ بعد از تمرین برای عضلات مضر است؟
خیر، نمیتوان آن را بهطور کلی مضر دانست. آب سرد ممکن است درد و کوفتگی را کاهش دهد، اما استفاده مداوم و بلافاصله پس از تمرینات قدرتی میتواند با کاهش برخی سازگاریهای مرتبط با رشد عضلات همراه باشد.
۲. آب سرد بهتر است یا آب گرم برای ریکاوری؟
پاسخ به هدف ورزشکار بستگی دارد. پژوهش جدید نشان داده روشهای مبتنی بر گرما در بعضی نشانگرهای زیستی نتایج مطلوبتری داشتهاند، اما تفاوت معناداری در بازگشت قدرت عضلانی میان گروهها ثبت نشده است.
۳. حمام یخ چقدر به کاهش درد عضلات کمک میکند؟
برخی مرورهای علمی نشان میدهند غوطهوری در آب سرد میتواند کوفتگی عضلانی تأخیری را کاهش دهد؛ بااینحال، میزان اثر آن به نوع تمرین، دمای آب، مدت قرارگیری و شرایط فرد بستگی دارد.
۴. آیا حمام یخ رشد عضلات را متوقف میکند؟
توقف کامل رشد عضلات ادعای دقیقی نیست. شواهد نشان میدهند استفاده مکرر از آب سرد بلافاصله پس از تمرین مقاومتی ممکن است میزان سازگاری و افزایش حجم عضلات را کاهش دهد.
۵. آیا همه ورزشکاران باید حمام یخ را کنار بگذارند؟
خیر. ورزشکارانی که به بازیابی سریع برای مسابقه یا تمرین بعدی نیاز دارند ممکن است از کاهش درد ناشی از آب سرد سود ببرند؛ اما برای افرادی که هدف اصلیشان عضلهسازی است، بهتر است از استفاده روتین آن بلافاصله پس از وزنهزدن خودداری شود.