آیا موجودات فضایی با دین سازگار هستند؟

فیلم جدید استیون اسپیلبرگ با عنوان Disclosure Day که روز جمعه اکران شد، بار دیگر تماشاگران را به اندیشیدن درباره احتمال وجود موجودات فرازمینی و پیامدهای عمیق آن برای ادیان روی زمین واداشته است.

این اثر سینمایی در شرایطی منتشر شده که علاقه عمومی به پدیده‌های ناشناس هوایی یا UAP به شکل چشمگیری افزایش یافته است؛ اصطلاحی که دولت آمریکا اکنون برای توصیف پدیده‌هایی به کار می‌برد که پیش‌تر بیشتر با نام یوفو شناخته می‌شدند.

موضوعی که زمانی تنها در حاشیه نظریه‌های توطئه قرار داشت، در سال‌های اخیر به مباحث اصلی جامعه راه یافته و از کاخ سفید گرفته تا محافل کلیسای کاتولیک درباره آن صحبت می‌شود.

در ماه مه، وزارت دفاع آمریکا حجم زیادی از اسناد مرتبط با یوفوها را بدون ارائه توضیحات کافی در اختیار عموم قرار داد و این موضوع باعث شد افراد کنجکاو خود به تفسیر و بررسی این اطلاعات بپردازند.

این اتفاق پس از اظهارات باراک اوباما رخ داد؛ او در یک مصاحبه به‌صراحت اعلام کرد که موجودات فرازمینی واقعی هستند و همین سخنان موج گسترده‌ای از واکنش‌های رسانه‌ای را به دنبال داشت، هرچند بعداً موضع خود را تعدیل کرد.

رئیس‌جمهور پیشین آمریکا که به‌طور غیرمنتظره از محل فیلم‌برداری Disclosure Day بازدید کرده بود، در شبکه‌های اجتماعی نوشت که از نظر آماری، جهان آن‌قدر گسترده است که احتمال وجود حیات در جایی دیگر بسیار بالاست. او همچنین تأکید کرد که در دوران ریاست‌جمهوری خود هیچ مدرکی مبنی بر تماس موجودات فرازمینی با انسان‌ها مشاهده نکرده.

احتمال وجود حیات فرازمینی برای باورهای دینی پرسشی پیچیده و چالش‌برانگیز ایجاد می‌کند. برخی از مؤمنان و همچنین عده‌ای از غیرمذهبی‌ها معتقدند چنین موضوعی می‌تواند بسیاری از ادیان را زیر سؤال ببرد، زیرا ادعای منحصربه‌فرد بودن انسان را دشوارتر می‌کند.

در مقابل، گروهی دیگر دیدگاه متفاوتی دارند. دایانا والش پاسولکا، پژوهشگر دین در دانشگاه کارولینای شمالی در ویلمینگتون، می‌گوید باور به یوفوها یکی از بهترین اتفاقاتی است که در مدت طولانی برای دین رخ داده و این پدیده ضربه‌ای به جهان‌بینی سکولار و مادی‌گرایانه وارد می‌کند.

با وجود اینکه برخی تصور می‌کنند پدیده‌های ناشناس هوایی می‌توانند احساس رازآلود بودن جهان را تقویت کنند، شماری از مسیحیان با دیده تردید به این مسئله می‌نگرند.

جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا و فردی که به مذهب کاتولیک گرویده، در یکی از پادکست‌ها گفت که به‌ نظر او این پدیده‌ها موجودات فضایی نیستند و احتمالاً شیاطین هستند.

این دیدگاه را اسقف استفن روزتی نیز مطرح کرد. او که پیش‌تر جن‌گیر وابسته به اسقف‌نشین واشنگتن بود، هفته گذشته از سوی اسقف اعظم کنار گذاشته شد؛ زیرا گفته شد اظهاراتش آموزه‌های کاتولیک درباره شیاطین و ابلیس را به‌شدت تضعیف می‌کند.

روزتی در ویدئویی که ۲۹ مه در فیسبوک منتشر کرد، گفته بود که به باور شخصی او، احتمالاً بیشتر مشاهدات مربوط به یوفوها در حقیقت به شیاطین مربوط می‌شوند و اگر موجودات فضایی وجود داشته باشند، انسان‌ها را تسخیر نمی‌کنند.

کریستوفر بگلو، مدیر طرح علم و دین در دانشگاه نوتردام، از اخراج روزتی ابراز شگفتی کرد و یادآور شد که او در آن ویدئو به‌روشنی تأکید کرده بود که تنها دیدگاه شخصی خود را بیان می‌کند. بگلو احتمال داد که دلایل دیگری پشت این تصمیم وجود داشته باشد. روزتی نیز بعداً در بیانیه‌ای اینترنتی نوشت که بابت هر موردی که در آن به تعالیم مرجعیت رسمی کلیسا وفادار نبوده، طلب بخشش می‌کند.

با وجود اظهارات جی‌دی ونس و استفن روزتی، بگلو تأکید می‌کند که کلیسای کاتولیک در طول تاریخ همواره احتمال وجود حیات فرازمینی را پذیرفته است.‌ او توضیح داد که الهی‌دانان قرن‌ها درباره این موضوع اندیشیده و بحث کرده‌اند و کلیسا هرگز موضع قطعی در تأیید یا رد وجود موجودات فرازمینی اتخاذ نکرده است.

پاپ لئو چهاردهم نیز سال گذشته در دیدار با دانشجویان رشته نجوم در واتیکان از نور باستانی کهکشان‌های دوردست و احساس شگفتی و شادی مرموزی که از مطالعه جهان هستی به وجود می‌آید سخن گفت؛ اظهاراتی که برخی آن را اشاره‌ای ضمنی به امکان وجود حیات در سیارات دیگر تفسیر کردند.

باور به حضور موجودات فرازمینی سابقه‌ای بسیار طولانی دارد و ریشه‌های آن به هزاران سال پیش بازمی‌گردد. دایانا والش پاسولکا می‌گوید در گذشته این ایده با عنوان تعدد جهان‌ها شناخته می‌شد و حتی در زمان سقراط و ارسطو نیز فیلسوفان یونانی درباره موجوداتی که در سیارات و ستارگان دیگر زندگی می‌کنند، سخن گفته بودند.

با این حال، برداشت مدرن از یوفوها عمدتاً پس از سال ۱۹۴۵ شکل گرفت. جفری کریپال، مورخ ادیان در دانشگاه رایس، معتقد است که مفهوم بشقاب پرنده، موجود فضایی و یوفو به‌طور کامل با روایت‌های مربوط به دوران جنگ سرد و ترس از تهاجم پیوند خورده است.

در این روایت‌ها، پدیده‌های ناشناس هوایی معمولاً به‌عنوان نیروهایی تهدیدکننده برای بشریت به تصویر کشیده می‌شوند. با گذشت زمان، این روایت‌ها تغییر کردند و حتی به پیدایش آیین‌هایی مانند ساینتولوژی انجامیدند؛ دینی که پیروان سرشناسی در هالیوود دارد و موجودات فرازمینی را به‌صورت مثبت و بخشی از طرح الهی جهان در نظر می‌گیرد.

برای نمونه، جنبش بین‌المللی رائلیان یا رائلیسم که در دهه ۱۹۷۰ در فرانسه تأسیس شد، در بخش‌هایی از آسیا، آفریقا و کانادا طرفداران فراوانی دارد. این موضوع را سوزان پالمر، جامعه‌شناسی که در دانشگاه کنکوردیا مونترال درباره جنبش‌های دینی نوظهور تحقیق می‌کند، بیان کرده است.

بنیان‌گذار رائلیسم یعنی رائل ادعا می‌کند از نسل مستقیم یهوه است و در سال ۱۹۷۵ به سیاره الوهیم سفر کرده. پالمر رائلیسم را همدل‌ترین آیین نسبت به موجودات فضایی در میان گروه‌هایی می‌داند که مطالعه کرده و می‌گوید اعضای این جنبش هیچ علاقه‌ای به جنگ‌های میان انسان‌ها و فرازمینی‌ها ندارند.

به نظر می‌رسد این نگرش در حال گسترش است. جفری کریپال که مدیریت آرشیو تجربه‌های گزارش‌شده فراطبیعی را در مرکز ناممکن‌ها در دانشگاه رایس بر عهده دارد، می‌گوید مردم بیش از گذشته آماده‌اند درباره یوفوها و احتمال غیرخصمانه بودن آن‌ها گفت‌وگو کنند. او می‌افزاید که افراد از تجربه‌ها و مواجهه‌های خود با موجودات ناشناس سخن می‌گویند و این تجربه‌ها ماهیتی کاملاً دینی دارند؛ تا جایی که پژوهشگران دانشگاهی نیز اکنون با رویکردی متفاوت و جدی‌تر به این روایت‌ها گوش می‌دهند.