شبکههای اجتماعی برای نخستین بار به بزرگترین منبع دریافت اخبار در جهان تبدیل شدند که میتواند آینده رسانههای سنتی را با چالشهای جدی روبهرو کند.
گزارش تازه مؤسسه رویترز نشان میدهد کاربران، بهویژه نسل جوان، بیش از گذشته به پلتفرمهای اجتماعی، سرویسهای ویدیویی و ابزارهای هوش مصنوعی برای دنبال کردن اخبار روی آوردهاند و همین روند مدلهای درآمدی رسانههای قدیمی را تحت فشار قرار داده است.
مؤسسه مطالعات روزنامهنگاری رویترز که زیر نظر دانشگاه آکسفورد فعالیت میکند، در تازهترین گزارش سالانه خود از یک نقطه عطف مهم در صنعت رسانه خبر داده است. این گزارش نشان میدهد در سال ۲۰۲۶ برای نخستین بار سهم شبکههای اجتماعی و پلتفرمهای ویدیویی از مصرف اخبار در سطح جهان از رسانههای سنتی پیشی گرفته است.
پژوهشگران این مطالعه دادههای خود را از طریق نظرسنجی آنلاین از نزدیک به ۱۰۰ هزار نفر در ۴۸ کشور جهان جمعآوری کردهاند. شرکت YouGov این نظرسنجی را در ماههای ابتدایی سال جاری میلادی انجام داده است. نتایج نشان میدهد ۵۴ درصد از پاسخدهندگان در هفته منتهی به زمان نظرسنجی اخبار خود را از طریق شبکههای اجتماعی و پلتفرمهای ویدیویی دریافت کردهاند.
بیشتر بخوانید: تولید لایک با ربات؛ بازنشرهای فیک در شبکههای اجتماعی
این رقم از میزان استفاده از تلویزیون با ۵۲ درصد، وبسایتها و اپلیکیشنهای خبری با ۵۱ درصد و رادیو با ۲۱ درصد بیشتر است. اگر ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی مانند ChatGPT نیز در این دسته قرار گیرند، سهم منابع دیجیتال جدید به ۵۶ درصد افزایش پیدا میکند.
جیم ایگان، نویسنده اصلی گزارش، این اتفاق را یک تحول مهم در اکوسیستم رسانهای جهان توصیف کرده است. او معتقد است این تغییر بیش از آنکه یک جابهجایی ناگهانی باشد، نتیجه روندی تدریجی است که طی سالهای گذشته شکل گرفته و اکنون به نقطه اوج خود رسیده است.
نفشه مصرف اخبار : سهم انواع رسانه در بازار مصرف خبر بررسی نتایج نشان میدهد حدود ۳۰ درصد از شرکتکنندگان شبکههای اجتماعی و پلتفرمهای ویدیویی را منبع اصلی دریافت اخبار خود معرفی کردهاند. این سهم در میان افراد ۱۸ تا ۲۴ ساله به حدود ۵۰ درصد میرسد. این آمار نشان میدهد نسل جوان نقش تعیینکنندهای در تغییر الگوی مصرف اخبار در جهان دارد.
گزارش همچنین به تفاوت رفتار کاربران در شبکههای اجتماعی مختلف اشاره میکند. بسیاری از کاربران بهطور مستقیم به YouTube و X مراجعه میکنند تا اخبار را دنبال کنند. در مقابل، کاربران در پلتفرمهایی مانند Facebook، Instagram و TikTok اغلب هنگام استفاده روزمره از این سرویسها بهصورت اتفاقی با محتوای خبری روبهرو میشوند.
در حالی که جوانان به سرعت به سمت رسانههای دیجیتال حرکت کردهاند، تلویزیون همچنان جایگاه خود را در میان کاربران مسنتر حفظ کرده است. بر اساس این گزارش، تلویزیون هنوز در گروههای سنی ۴۵ تا ۵۴ سال و افراد بالای ۵۵ سال محبوبترین منبع خبری به شمار میرود.
یکی از مهمترین بخشهای گزارش به وضعیت اقتصادی رسانهها مربوط میشود. نتایج نشان میدهد تنها ۱۷ درصد از کاربران حاضرند برای دریافت اخبار آنلاین هزینه پرداخت کنند. این موضوع فشار مضاعفی را بر رسانههای خبری وارد کرده است. از سوی دیگر، بخش بزرگی از درآمدهای تبلیغاتی دیجیتال در اختیار شرکتهای فناوری قرار دارد. شرکتهایی مانند Google و Meta سهم عمده بازار تبلیغات آنلاین را در اختیار گرفتهاند و درآمد رسانههای سنتی را کاهش دادهاند.
گزارش رویترز همچنین از کاهش اعتماد عمومی به رسانهها خبر میدهد. تنها ۳۷ درصد از پاسخدهندگان اعلام کردهاند که به بیشتر اخبار در بیشتر مواقع اعتماد دارند. این پایینترین سطح اعتماد ثبتشده از زمان آغاز انتشار این گزارش سالانه محسوب میشود.
در کنار این تحولات، استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی نیز با سرعت در حال افزایش است. حدود ۱۰ درصد از شرکتکنندگان گفتهاند هر هفته برای دریافت اخبار از چتباتهای هوش مصنوعی استفاده میکنند. این رقم در سال گذشته تنها ۷ درصد بود. رشد استفاده از این ابزارها نشان میدهد هوش مصنوعی بهتدریج در حال تبدیل شدن به یکی از مسیرهای اصلی دسترسی کاربران به اطلاعات و اخبار است.
کارشناسان معتقدند ادامه این روند میتواند ساختار صنعت رسانه را در سالهای آینده دگرگون کند. افزایش نفوذ شبکههای اجتماعی، رشد تولیدکنندگان مستقل محتوا، کاهش اعتماد عمومی به رسانههای سنتی و گسترش هوش مصنوعی، همگی عواملی هستند که آینده روزنامهنگاری و مدلهای اقتصادی رسانهها را تحت تأثیر قرار خواهند داد. در چنین شرایطی، رسانههای سنتی برای حفظ مخاطبان و درآمدهای خود ناچار هستند راهکارهای جدیدی برای رقابت در فضای دیجیتال پیدا کنند.
