خبر تازه ترامپ درباره تشکیل یک «نیروی هوش مصنوعی» در نگاه اول شبیه یکی دیگر از برنامههای بزرگ دولت آمریکا برای رقابت فناوری با چین به نظر میرسد. اما اگر این خبر را کنار برخی اظهارات قبلی رئیسجمهور آمریکا بگذاریم، سؤال جذابتری شکل میگیرد: آیا ترامپ باز هم در حال ساختن یک روایت بزرگ سیاسی و رسانهای درباره یک دستاورد است، پیش از آنکه جزئیات واقعی آن مشخص شده باشد؟
ترامپ روز ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد آمریکا یک AI Force تشکیل خواهد داد و بهزودی «تزار هوش مصنوعی» جدید خود را معرفی میکند. او این ساختار را با Space Force مقایسه کرد؛ نیرویی که در دوره نخست ریاستجمهوریاش ایجاد شد. با این حال، هنوز مشخص نیست AI Force دقیقاً چه ساختاری خواهد داشت، زیرمجموعه کدام نهاد خواهد بود و چه اختیاراتی خواهد داشت.
نکته جالب اینجاست که ترامپ تنها چند روز پیش از اعلام AI Force، نگرانیها درباره خطرات هوش مصنوعی را یک «HOAX» یا ادعای ساختگی توصیف کرده بود. او در برابر درخواست برخی چهرههای صنعت فناوری برای ایجاد محدودیتهای بیشتر، از جمله هشدارهای داریو آمودی از Anthropic و سم آلتمن از OpenAI، موضعی بسیار متفاوت داشت و گفت رشد صنعت هوش مصنوعی نباید متوقف یا محدود شود.
حالا همان رئیسجمهور که نگرانی درباره خطرات AI را «حقه» میخواند، از تشکیل یک نیروی ویژه برای مقابله با بخشهای «بد» این فناوری صحبت میکند. البته این دو موضع لزوماً متناقض نیستند؛ ترامپ میگوید توسعه هوش مصنوعی باید ادامه پیدا کند، اما مشکلات و تخلفات آن را میتوان با قوانین کیفری و مدنی موجود پیگیری کرد. با این حال، تغییر سریع لحن از کماهمیت جلوه دادن تهدید AI به اعلام تشکیل یک نیروی ویژه، خودش بخشی از جذابیت خبری ماجراست.
این نخستین بار نیست که اظهارات ترامپ درباره یک دستاورد بزرگ، بعداً با بررسیهای دقیقتر وارد مرحله پیچیدهتری میشود. یکی از نمونههای مهم به جنگ ۱۲روزه ایران و اسرائیل در ژوئن ۲۰۲۵ بازمیگردد. پس از حمله آمریکا به تأسیسات هستهای ایران، ترامپ اعلام کرد تأسیسات کلیدی هستهای ایران «کاملاً و بهطور کامل نابود شدهاند». اما بررسی FactCheck.org بر اساس ارزیابی کارشناسان و گزارشهای اطلاعاتی، از آسیب جدی و عقبافتادن برنامه هستهای سخن گفت، نه نابودی کامل تواناییهای هستهای ایران.
ماجرای «پایان دادن به جنگها» نیز نمونه دیگری است. ترامپ بارها ادعا کرده که چندین جنگ را پایان داده است. بررسی FactCheck.org نشان داد که در برخی موارد او واقعاً در شکلگیری توافقها یا آتشبسها نقش داشته، اما همه مواردی که ترامپ در فهرست خود قرار داده الزاماً جنگهایی به معنای دقیق کلمه نبودهاند و در بعضی درگیریها نیز خشونت یا اختلافات ادامه داشته است.
حتی درباره جنگ ایران نیز روایت ترامپ بسیار بزرگتر از چیزی بود که صرفاً از یک آتشبس یا توقف درگیری میتوان نتیجه گرفت. ترامپ از نابودی تأسیسات هستهای و توقف جنگ بهعنوان یک موفقیت تاریخی سخن گفت، در حالی که ارزیابیهای مستقل میان «آسیب سنگین»، «عقبافتادن برنامه» و «نابودی کامل» تفاوت مهمی قائل شدند.
حالا در سال ۲۰۲۶، همین الگوی ارتباطی در حوزهای کاملاً متفاوت دیده میشود: هوش مصنوعی. ترامپ هنوز جزئیات عملیاتی AI Force را ارائه نکرده، اما نامگذاری آن در کنار Space Force، انتخاب یک «AI Czar» و تأکید بر رقابت آمریکا با چین، تصویری بسیار بزرگ از پروژهای ارائه میدهد که هنوز حتی ساختار رسمی آن مشخص نشده است. Reuters نیز تأکید کرده که در زمان اعلام این طرح، جزئیات مشخصی درباره نحوه اجرای آن ارائه نشده بود.
البته یک تفاوت مهم وجود دارد. رقابت آمریکا و چین در حوزه هوش مصنوعی واقعاً جدی است و دولت آمریکا، شرکتهای فناوری و نهادهای امنیتی این فناوری را بخشی از رقابت اقتصادی و راهبردی دو کشور میدانند. بنابراین اصل تلاش برای ایجاد هماهنگی بیشتر در سیاست هوش مصنوعی، موضوعی واقعی است؛ مسئله اصلی این است که AI Force دقیقاً چه کاری قرار است انجام دهد و آیا در نهایت به یک سازمان واقعی با اختیارات مشخص تبدیل خواهد شد یا فعلاً بیشتر یک اعلام سیاسی و رسانهای است.
از این زاویه، خبر AI Force بیش از آنکه فقط درباره آینده فناوری باشد، درباره شیوه روایت کردن قدرت هم هست. ترامپ در موارد مختلف از جنگ و سیاست خارجی گرفته تا فناوری، از عباراتی بسیار بزرگ برای توصیف دستاوردهای دولتش استفاده کرده است؛ اما میزان تحقق این وعدهها و ادعاها باید با جزئیات و شواهد مستقل سنجیده شود. در مورد AI Force نیز فعلاً باید منتظر ماند تا مشخص شود پشت این نام بزرگ، چه ساختار و اختیاراتی قرار خواهد گرفت.
