دولت برای مقابله با ناترازی بنزین و فاصله میان تولید و مصرف، سه سناریوی مختلف را در حال بررسی دارد؛ گزینههایی که از محدود کردن عرضه به میزان تولید داخلی تا تغییر شیوه تخصیص سهمیه و عرضه سوخت مازاد با نرخ غیریارانهای را شامل میشود.
نکته مهم این است که طبق اظهارات مسئولان، هیچیک از این سناریوها هنوز به تصمیم نهایی و مصوبه دولت تبدیل نشده است.
چرا ناترازی بنزین به مسئله جدی دولت تبدیل شده است؟
#بر اساس ارقامی که سید اسماعیل سقاب اصفهانی، معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی مطرح کرده، مصرف روزانه بنزین در کشور حدود ۱۳۵ میلیون لیتر است. در مقابل، تولید پالایشگاهی حدود ۱۱۲ میلیون لیتر و تولید بنزین از محصولات پتروشیمی حدود ۹ میلیون لیتر در روز عنوان شده است؛ بنابراین میان تولید و مصرف فاصله قابلتوجهی وجود دارد.
افزایش مصرف، خودروهای پرمصرف و فرسوده، ضعف حملونقل عمومی، قاچاق سوخت و شیوه فعلی توزیع یارانه از جمله عواملی هستند که در گزارشهای مختلف بهعنوان دلایل تشدید ناترازی مطرح شدهاند.
سه سناریوی مطرحشده برای بنزین چیست؟
#سناریوی اول؛ عرضه متناسب با تولید داخلی
در این مدل، میزان بنزینی که در جایگاهها عرضه میشود به میزان تولید روزانه کشور نزدیک خواهد شد و الزاماً قیمت بنزین تغییر نمیکند.
مزیت این روش، کاهش فشار ناشی از واردات سوخت است؛ اما در مقابل، اگر تولید از تقاضا کمتر باشد، احتمال افزایش صف در جایگاهها و نابرابری در دسترسی به بنزین وجود دارد.
سناریوی دوم؛ حفظ سهمیه و فروش مصرف مازاد
در گزینه دوم، سهمیه فعلی حفظ میشود، اما اگر مصرف یک خودرو از میزان سهمیه تعیینشده بیشتر شود، سوخت مازاد با نرخ غیریارانهای و متناسب با هزینه تأمین یا واردات عرضه خواهد شد.
به این ترتیب، مصرفکنندهای که بیشتر از سهمیه خود بنزین مصرف میکند، هزینه بیشتری برای سوخت مازاد پرداخت خواهد کرد.
سناریوی سوم؛ تغییر شیوه تخصیص یارانه
در سناریوی سوم، بحث بازطراحی نظام توزیع یارانه سوخت مطرح است. در این مدل، بخشی از سهمیه میتواند بر اساس پیمایش، حملونقل عمومی یا میان افراد توزیع شود تا یارانه صرفاً به خودرو و تعداد خودروهای یک خانوار وابسته نباشد.
این ایده از این جهت مورد توجه قرار گرفته که در شیوه فعلی، افرادی که چند خودرو دارند عملاً امکان استفاده بیشتری از بنزین یارانهای دارند، در حالی که افراد فاقد خودرو سهم مستقیمی از این یارانه دریافت نمیکنند.
آیا بنزین گران میشود؟
#فعلاً نمیتوان گفت قیمت بنزین قرار است افزایش پیدا کند. گزارشهای منتشرشده تأکید میکنند که سه گزینه مطرحشده هنوز تصمیم قطعی دولت نیستند و نباید بررسی این سناریوها را به معنی تصویب افزایش قیمت بنزین دانست.
ماجرای عرضه آزمایشی بنزین با نرخ ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان در کرمان نیز موج تازهای از نگرانی درباره افزایش قیمت ایجاد کرد، اما این طرح پس از مدت کوتاهی متوقف شد و مسئولان تأکید کردند که تصمیم نهایی درباره قیمت و نحوه عرضه باید بهصورت رسمی اعلام شود.
جدول سه سناریوی دولت
# | سناریو | نحوه اجرا | تغییر قیمت | پیامد احتمالی |
| اول | عرضه متناسب با تولید داخلی | الزاماً بدون تغییر | احتمال صف و محدودیت دسترسی |
| دوم | حفظ سهمیه و فروش مصرف مازاد | مصرف مازاد با نرخ غیریارانهای | افزایش هزینه برای مصرفکنندگان پرمصرف |
| سوم | بازطراحی نحوه تخصیص یارانه | بسته به مدل نهایی | تغییر نحوه توزیع سهمیه میان مردم و خودروها |
مشکل فقط قیمت بنزین نیست
#یکی از نکات مهم مطرحشده در گزارشهای اقتصادی این است که ناترازی بنزین تنها با تغییر قیمت حل نمیشود. مصرف بالای خودروها، فرسودگی ناوگان، قاچاق سوخت، کیفیت خودروهای داخلی و ضعف حملونقل عمومی نیز در ایجاد این شکاف نقش دارند. بنابراین حتی اگر سیاست قیمتی تغییر کند، بدون اصلاح عوامل مصرف و تولید، مشکل ناترازی میتواند دوباره بازگردد.
از طرف دیگر، هرگونه تغییر ناگهانی در قیمت یا نحوه توزیع بنزین میتواند آثار اقتصادی و اجتماعی گستردهای داشته باشد. به همین دلیل، دولت باید پیش از اجرای هر تصمیم، جزئیات آن را بهصورت شفاف اعلام و درباره نحوه اجرای طرح اطلاعرسانی کند.
آیا سهمیه بنزین حذف میشود؟
#در حال حاضر هیچ اعلام رسمی مبنی بر حذف قطعی سهمیه بنزین وجود ندارد. یکی از گزینههای مورد بررسی، حفظ سهمیه فعلی و مدیریت مصرف مازاد است و گزینه دیگر نیز به تغییر نحوه توزیع یارانه مربوط میشود. بنابراین تا زمان اعلام مصوبه رسمی، نمیتوان از حذف سهمیه یا افزایش قطعی قیمت خبر داد.
در مجموع، دولت اکنون با سه مسیر متفاوت روبهروست: محدود کردن عرضه، مدیریت مصرف از طریق نرخ غیریارانهای یا تغییر شیوه توزیع یارانه بنزین. تصمیم نهایی هر کدام از این گزینهها میتواند تأثیر مستقیمی بر هزینه رفتوآمد، سهمیه خودروها و هزینه حملونقل در کشور داشته باشد.
