در دهههای آغازین جنگ سرد، دولت ایالات متحده برای ارزیابی خطرات احتمالی حملات شیمیایی و میکروبی علیه جمعیت غیرنظامی، در مجموع ۲۳۹ آزمایش را در نقاط مختلف کشور انجام داد.
یکی از شناختهشدهترین این برنامهها، عملیاتی به نام Operation Sea-Spray بود که طی آن باکتریهای Serratia marcescens و Bacillus globigii بهصورت ذرات معلق در هوا بر فراز منطقه خلیج سانفرانسیسکو پخش شدند. در آن زمان تصور میشد این دو میکروارگانیسم برای انسان بیضرر هستند.
اگرچه این عملیات از نظر نظامی موفق ارزیابی شد، شواهد بعدی نشان داد که احتمالاً دستکم یک نفر در نتیجه این آزمایش جان خود را از دست داد و حداقل ده نفر دیگر نیز بیمار شدند.
شهر سانفرانسیسکو به مه غلیظش شهرت دارد. این شهر در محل برخورد جریان هوای گرم داخلی کالیفرنیا با هوای سرد اقیانوس آرام قرار گرفته و به همین دلیل، مه و ابرهای کمارتفاع بهطور مرتب در آن دیده میشوند. اما از ۲۰ تا ۲۷ سپتامبر ۱۹۵۰، نوع متفاوتی از ابر بر فراز شهری با حدود ۸۰۰ هزار نفر جمعیت ظاهر شد؛ ابری که دولت آمریکا آن را عمداً بهعنوان بخشی از یک آزمایش محرمانه سلاحهای بیولوژیکی در آسمان شهر منتشر کرده بود.
هدف دولت آمریکا از آزمایش سلاحهای بیولوژیکی چه بود؟
#این اقدام تلاشی برای اجرای آزمایشهای هولناک روی شهروندان خودی نبود. هدف اصلی این بود که مشخص شود اگر یک کشور رقیب بخواهد شهر آمریکایی را با عوامل زیستی آلوده کند، چه پیامدهایی به وجود خواهد آمد. دولت آمریکا سانفرانسیسکو را به دلیل شرایط مناسب انتشار ذرات در هوا، وجود ساختمانهای بلند و جمعیت زیاد انتخاب کرد. برای کاهش خطرات، از باکتریهای Serratia marcescens و Bacillus globigii استفاده شد؛ میکروبهایی که در آن دوران بیخطر تلقی میشدند.
متیو مسلسون، زیستشناس مولکولی دانشگاه هاروارد، در گفتوگو با KQED توضیح داد که آنها به عاملی نیاز داشتند که نخست تصور شود برای انسان خطری ندارد، زیرا قصد نداشتند مردم سانفرانسیسکو یا اوکلند را از بین ببرند. همچنین به میکروارگانیسمی احتیاج داشتند که بتوان آن را با روشهای ساده بهراحتی شناسایی و ردیابی کرد.
از زمان دومین نبرد ایپر در جنگ جهانی اول، زمانی که ارتش آلمان در ۲۲ آوریل ۱۹۱۵ با استفاده از گاز کلر هزاران سرباز الجزایری وابسته به ارتش فرانسه را کشت و دو روز بعد نیز حمله شیمیایی دیگری علیه نیروهای کانادایی انجام داد، کشورهای جهان با تهدید سلاحهای غیرمتعارف روبهرو شدند. ایالات متحده نیز پس از حمله به پرل هاربر در ۷ دسامبر ۱۹۴۱ دریافت که از نظر جغرافیایی مصونیت مطلق ندارد. به همین دلیل، در سال ۱۹۴۲ فرانکلین روزولت دستور ایجاد نخستین برنامه تسلیحات بیولوژیکی آمریکا را صادر کرد. یکی از اهداف این برنامه، بررسی میزان آسیبپذیری شهرهای آمریکایی در برابر حملات زیستی بود.
در سال ۱۹۴۸، کمیته جنگ بیولوژیکی به ریاست ایدا بالوین، باکتریشناس دانشگاه ویسکانسین، پیشنهاد کرد حملات شیمیایی و میکروبی بهطور شبیهسازیشده از طریق هوا، آب و زیرساختهایی مانند شبکههای مترو انجام شود تا تهدیدهای احتمالی در شرایط واقعی محیطی مورد مطالعه قرار گیرد. دو سال بعد، مقدمات اجرای Operation Sea-Spray فراهم شد و تقریباً همهچیز مطابق برنامه پیش رفت؛ اما نه کاملاً.
بیشتر بخوانید: اتحاد صنعت هوش مصنوعی علیه سلاحهای بیولوژیکی
باکتری Serratia marcescens بهطور طبیعی در آب و خاک یافت میشود و بهعنوان میکروبی بیضرر شناخته میشد. با این حال، معمولاً این باکتری در حجم زیاد و بهصورت هوابرد منتشر نمیشود. یکی از ابرهای حاوی این باکتری بر فراز بیمارستان دانشگاه استنفورد در خیابان کلی شهر سانفرانسیسکو فرود آمد. پس از آن، یازده بیمار به عفونتهای غیرمنتظره ناشی از Serratia marcescens مبتلا شدند. در میان آنها، مردی ۷۵ ساله با اصالت ایرلندی-آمریکایی به نام ادوارد نوین که دوران نقاهت پس از جراحی پروستات را میگذراند، دچار عارضهای شد که طی آن باکتری به قلبش رسید و در نهایت جانش را گرفت. پزشکان بیمارستان از علت این رخداد چنان متعجب شدند که در اکتبر سال بعد مقالهای علمی درباره این عفونتهای عجیب منتشر کردند.
ریچارد نیکسون در سال ۱۹۶۹ به تحقیقات آمریکا درباره تسلیحات بیولوژیکی پایان داد و در دهه ۱۹۷۰ اسناد گستردهای درباره این برنامهها از طبقهبندی محرمانه خارج شد. این اسناد نشان میدادند که ایالات متحده در سراسر کشور ۲۳۹ آزمایش انتشار عوامل میکروبی در فضای باز انجام داده است؛ آزمایشهایی که از جمله در متروی شهر نیویورک، بزرگراه پنسیلوانیا و فرودگاه ملی واشنگتن دیسی اجرا شده بودند. بر اساس گزارش KQED، ادوارد نوین سوم، نوه مردی که در جریان این حمله ساختگی جان باخت، پس از مطالعه این اسناد تصمیم گرفت از دولت آمریکا شکایت کند، هرچند بهدرستی پیشبینی کرده بود که در نهایت در دادگاه پیروز نخواهد شد.
او بعدها گفت که با وجود همهچیز، ما باید این داستان را روایت میکردیم. اینکه یک شهروند بدون اطلاع خود در معرض چنین خطری قرار بگیرد، واقعاً هولناک است.
