رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی در تحلیلی تازه درباره آینده اینترنت ماهوارهای اعلام کرده است که استارلینک در شرایط فعلی نمیتواند جایگزین شبکه ارتباطی زمینی ایران شود. بر اساس این تحلیل، حتی رسیدن به سهمی معادل ۲۰ درصد ظرفیت فعلی ارتباطات سیار کشور از مسیر فناوریهای ارتباط مستقیم ماهواره با تلفن همراه، ممکن است به زمانی فراتر از سال ۱۴۱۵ نیاز داشته باشد.
محمدامین اللهداد در یادداشت خود توضیح داده است که اینترنت ماهوارهای استارلینک و فناوری اتصال مستقیم ماهواره به گوشی، دو مفهوم متفاوت هستند. سرویس معمول استارلینک برای اتصال به اینترنت به یک پایانه یا ترمینال اختصاصی نیاز دارد؛ بنابراین، توزیع تعدادی دستگاه بهتنهایی به معنای فراهم شدن اینترنت پرسرعت برای میلیونها کاربر نیست.
فناوری مهمتر، ارتباط مستقیم ماهواره با تلفن همراه یا D2C است. در این روش، ماهواره میتواند مانند یک دکل مخابراتی در فضا با گوشیهای سازگار ارتباط برقرار کند. این فناوری در برخی کشورها برای ارائه خدمات محدودی مانند پیامرسانی ماهوارهای به کار گرفته شده، اما ظرفیت فعلی آن هنوز با شبکههای پرظرفیت زمینی قابل مقایسه نیست.
برآورد مطرحشده درباره سال ۱۴۱۵، یک پیشبینی مبتنی بر سناریوهای پایه است؛ نه زمان قطعی رسیدن استارلینک به این سطح از ظرفیت. سرعت توسعه ماهوارهها، طیف فرکانسی در دسترس، تعداد کاربران، پوشش شبکه و پیشرفت فناوری اتصال مستقیم به گوشی میتوانند بر نتیجه نهایی اثر بگذارند. از این رو، این عدد را نباید بهعنوان تضمینی درباره وضعیت فناوری در دهه آینده در نظر گرفت.
با این حال، محدودیت ظرفیت به معنای بیاهمیت بودن اینترنت ماهوارهای نیست. شبکهای که تنها بخشی از ظرفیت ارتباطات کشور را تأمین میکند، ممکن است در زمان اختلال شبکههای زمینی یا در مناطقی با پوشش ضعیف، مسیر ارتباطی جایگزینی ایجاد کند. به همین دلیل، اثر راهبردی این فناوری لزوماً به تعداد کاربران یا سهم آن از کل ترافیک اینترنت محدود نمیشود.
موضوع دیگر، چالشهای حکمرانی دیجیتال است. در شبکههای زمینی، اپراتورها و بخش مهمی از زیرساخت ارتباطی در داخل کشور قرار دارند؛ اما در شبکههای ماهوارهای، بخشی از تجهیزات و مدیریت شبکه خارج از مرزهای کشور است. این تفاوت، شیوه تنظیمگری و مدیریت ارتباطات را پیچیدهتر میکند. البته شبکههای ماهوارهای نیز کاملاً مصون از اختلال نیستند و محدودیتهای فنی و مقرراتی میتوانند بر عملکرد آنها اثر بگذارند.
پیشبینی نرسیدن به سهم ۲۰ درصدی تا سال ۱۴۱۵، بهتنهایی پاسخ نمیدهد که اینترنت ماهوارهای چقدر میتواند برای کاربران ایرانی کاربردی باشد. ظرفیت کل شبکه با دسترسی واقعی، کیفیت اتصال و امکان استفاده در شرایط بحرانی تفاوت دارد. بنابراین، برای ارزیابی اثر استارلینک باید علاوه بر ظرفیت، هزینه تجهیزات، پوشش، محدودیتهای فنی و وضعیت مجوزهای فعالیت در ایران را نیز بررسی کرد.
در مجموع، استارلینک در کوتاهمدت جایگزین کامل شبکه اینترنت موبایل ایران نیست؛ اما توسعه فناوری اتصال مستقیم ماهواره به گوشی میتواند در بلندمدت بخشی از وابستگی ارتباطات به زیرساختهای زمینی را کاهش دهد. پیشبینیهای مربوط به سال ۱۴۱۵ نیز باید برآوردهای فنی تلقی شوند، نه نتیجهای قطعی درباره آینده اینترنت ماهوارهای.