با وجود اینکه استخوانها پس از شکستن توانایی بازسازی خود را دارند، دندانها از چنین قابلیتی برخوردار نیستند و همین موضوع باعث شده میلیونها نفر در سراسر جهان به نوعی از بیدندانی یا از دست دادن کامل دندانها مبتلا شوند.
بدن انسان بالغ بهطور میانگین دارای ۲۰۶ استخوان است؛ ساختارهایی سخت که از ترکیب کلسیم، مواد معدنی و کلاژن شکل گرفتهاند و مانند چارچوبی زیستی، امکان حرکت و فعالیت روزمره را فراهم میکنند. اگرچه معمولاً توجه زیادی به استخوانها نداریم، اما آنها از مقاومترین بخشهای بدن محسوب میشوند. یکی از ویژگیهای شگفتانگیز استخوانها این است که در صورت شکستگی میتوانند خودشان را ترمیم کرده و دوباره رشد نمایند.
اما دندانها در گروه استخوانها قرار نمیگیرند. با اینکه آنها از برخی مواد مشابه ساخته شدهاند و به دلیل داشتن لایه محافظ مینای دندان، سختترین ماده موجود در بدن انسان به شمار میروند، توانایی مهم ترمیم و رشد دوباره را ندارند. با این حال، شاید این محدودیت در آینده تغییر کند.
پژوهشگران ژاپنی یک داروی آزمایشی را وارد مرحلهای تازه کردهاند که هدف آن تحریک رشد دوباره دندانهای انسان است. آزمایشهای انسانی این دارو از سپتامبر ۲۰۲۴ آغاز شده است.
کاتسو تاکاهاشی، رئیس بخش دندانپزشکی مؤسسه تحقیقات پزشکی بیمارستان کیتانو در شهر اوساکا، در سال ۲۰۲۴ به روزنامه ماینیچی گفت:
ما میخواهیم راهی پیدا کنیم تا به افرادی که از دست دادن دندان یا نبود مادرزادی دندان را تجربه میکنند کمک کنیم. تاکنون هیچ درمانی وجود نداشته که بتواند یک راهحل دائمی ارائه دهد، اما احساس میکنیم انتظار مردم برای رشد دوباره دندانها بسیار زیاد است.
نقش پروتئین USAG-1 در رشد دوباره دندانها
#این دستاورد نتیجه سالها پژوهش درباره پادتن خاصی به نام ژن ۱ مرتبط با حساسسازی رحم یا USAG-1 است. تحقیقات نشان دادهاند که این عامل میتواند رشد دندان را در حیواناتی مانند موشها و راسوها متوقف کند.
در سال ۲۰۲۱، گروهی از دانشمندان دانشگاه کیوتو، که در آزمایشهای انسانی آینده نیز حضور خواهند داشت، یک پادتن تکتیره کشف کردند. این روش معمولاً در درمان سرطان کاربرد دارد و در این پژوهش باعث شد ارتباط میان USAG-1 و مولکولهایی موسوم به پروتئینهای مورفوژنتیک استخوان یا BMP مختل شود.
کاتسو تاکاهاشی، پژوهشگر دانشگاه کیوتو و یکی از نویسندگان این مطالعه، در بیانیهای در آن زمان توضیح داد: ما میدانستیم که مهار USAG-1 به رشد دندان کمک میکند، اما نمیدانستیم آیا این مقدار برای ایجاد چنین اثری کافی خواهد بود یا نه. راسوها حیواناتی دیفیودنت هستند، یعنی مانند انسانها در طول زندگی خود دو مجموعه دندان دارند و الگوی رشد دندانشان شباهت زیادی به انسان دارد.
اکنون دانشمندان در حال بررسی این موضوع هستند که آیا شباهت میان حیوانات آزمایششده و انسانها تا چه اندازه است، زیرا یک آزمایش مشابه روی انسان آغاز شده است. این مطالعه روی ۳۰ مرد بین ۳۰ تا ۶۴ سال تمرکز دارد که هرکدام دستکم یک دندان خود را از دست دادهاند. داروی موردنظر به شکل تزریق داخلوریدی به شرکتکنندگان داده میشود تا میزان اثربخشی و ایمنی آن بررسی شود. خوشبختانه در مطالعات پیشین روی حیوانات، هیچ عارضه جانبی گزارش نشده.
عرضه داروی رشد دندان تا سال ۲۰۳۰
#اگر نتایج این آزمایشها مثبت باشد، بیمارستان کیتانو درمان را برای گروه دیگری از بیماران نیز بررسی خواهد کرد؛ کودکانی بین ۲ تا ۷ سال که حداقل چهار دندان خود را ندارند.
هدف نهایی پژوهشگران این است که داروی رشد دوباره دندان تا سال ۲۰۳۰ در اختیار بیماران قرار بگیرد. در حال حاضر تمرکز این درمان بیشتر روی افرادی است که به دلیل مشکلات مادرزادی دچار کمبود دندان هستند، اما کاتسو تاکاهاشی امیدوار است در آینده این روش برای هر فردی که دندانی را از دست داده است، قابل استفاده باشد.
