دکتر امیرحسن زرنانی، متخصص ایمنیشناسی بالینی و استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران، با اشاره به برگزاری هفدهمین کنگره بینالمللی و بیستوسومین کنگره ملی ارتقای کیفیت خدمات آزمایشگاهی تشخیص پزشکی ایران که از ۱۰ تا ۱۳ شهریور ۱۴۰۵ در برج میلاد تهران برگزار میشود، از نقش روبهرشد وزیکولهای برونسلولی در تشخیص زودهنگام بیماریها خبر داد.
وی اظهار کرد: وزیکولهای برونسلولی، ذراتی با غشای دولایه هستند که تقریباً توسط تمامی سلولهای بدن ترشح میشوند و حاوی مجموعهای از پروتئینها، چربیها و مواد ژنتیکیاند. این ذرات بهعنوان پیامرسانهای طبیعی میان سلولها عمل کرده و اطلاعات زیستی مهمی را منتقل میکنند.
زرنانی افزود: برخلاف تصور گذشته که ارتباط سلولها عمدتاً از طریق هورمونها و مولکولهای محلول انجام میشد، امروزه مشخص شده است سلولها میتوانند از طریق این وزیکولها بستههای پیچیدهای از اطلاعات زیستی را منتقل کرده و حتی عملکرد سلولهای مقصد را تغییر دهند.
این استاد دانشگاه با اشاره به تنوع وزیکولهای برونسلولی گفت: این ساختارها براساس نحوه تشکیل به انواع مختلفی تقسیم میشوند، اما وجه مشترک همه آنها، نقش مؤثرشان در انتقال پیامهای مولکولی و تنظیم فعالیت سلولها است.
وی یکی از مهمترین مزیتهای این فناوری را امکان شناسایی وزیکولها در مایعات مختلف بدن از جمله خون، ادرار، بزاق، اشک و سایر مایعات زیستی عنوان کرد و افزود: محتوای این ذرات، بازتابی از وضعیت سلولهای تولیدکننده آنهاست و به همین دلیل، امروزه بهعنوان یکی از امیدبخشترین ابزارهای بیوپسی مایع شناخته میشوند.
زرنانی ادامه داد: مطالعات سالهای اخیر نشان دادهاند که بررسی محتوای وزیکولهای برونسلولی میتواند اطلاعات ارزشمندی برای تشخیص زودهنگام سرطانها، بیماریهای قلبی ـ عروقی، آلزایمر و سایر اختلالات عصبی در اختیار پزشکان قرار دهد؛ موضوعی که توجه پژوهشگران سراسر جهان را به خود جلب کرده است.
این متخصص علوم آزمایشگاهی در عین حال به چالشهای موجود در مسیر استفاده بالینی از این فناوری اشاره کرد و گفت: ناهمگنی وزیکولها، احتمال آلودگی نمونهها و نبود روشهای کاملاً استاندارد برای جداسازی و تحلیل آنها، از مهمترین موانع توسعه این فناوری در آزمایشگاههای تشخیص پزشکی محسوب میشود.
وی تأکید کرد: آزمایشگاههای تشخیص پزشکی در سالهای آینده نقش کلیدی در تبدیل این دستاورد پژوهشی به یک فناوری بالینی خواهند داشت و برای تحقق این هدف، لازم است روشهای نمونهگیری، جداسازی و ارزیابی وزیکولهای برونسلولی استانداردسازی شود تا نتایج در مراکز مختلف قابل اعتماد و مقایسه باشد.
زرنانی توسعه زیرساختهای آزمایشگاهی، آموزش نیروی انسانی متخصص، بهرهگیری از تجهیزات پیشرفته، استقرار نظامهای کنترل کیفیت و نقش فعال انجمنهای علمی از جمله انجمن وزیکولهای خارج سلولی ایران را از مهمترین الزامات ورود این فناوری به حوزه خدمات تشخیصی عنوان کرد.
وی در پایان خاطرنشان کرد: وزیکولهای برونسلولی یکی از امیدبخشترین حوزههای پزشکی نوین به شمار میروند و میتوانند در آینده، زمینهساز تشخیص دقیقتر بیماریها، پایش هوشمند روند درمان و توسعه پزشکی شخصیسازیشده شوند؛ مسیری که در نهایت به ارتقای کیفیت خدمات درمانی و بهبود سلامت بیماران منجر خواهد شد.
