مطالعهای جدید نشان میدهد ویروس ابولا ممکن است مدتها پس از پایان عفونت اولیه در مغز انسان زنده بماند. محققان با استفاده از ارگانوئیدهای مغزی دریافتند این ویروس قادر است تا ۱۲۰ روز در سلولهای عصبی تکثیر شود. این یافته میتواند توضیحی برای برخی موارد بازگشت بیماری و عوارض طولانیمدت ابولا باشد.
نتایج یک پژوهش جدید نشان میدهد ویروس ابولا ممکن است ماهها و حتی سالها پس از پایان عفونت اولیه در بخشهایی از بدن انسان باقی بماند؛ موضوعی که میتواند خطر بازگشت بیماری را افزایش دهد.
بر اساس این پژوهش، ویروس ابولا قادر است برای چندین ماه یا حتی بیش از یک سال پس از ابتلای اولیه در مایع منی شناسایی شود. همچنین شواهد نشان میدهد این ویروس میتواند در سیستم عصبی مرکزی، بهویژه در مغز، باقی بماند و از دید سیستم ایمنی پنهان شود.
دانشمندان توضیح میدهند که بیضهها، و همچنین سیستم عصبی مرکزی در دسته «مناطق دارای امتیاز ایمنی» قرار میگیرند. در این نواحی، سیستم ایمنی برای جلوگیری از آسیب به بافتهای حساس، واکنش محدودتری از خود نشان میدهد. به همین دلیل، ویروسها در برخی موارد میتوانند از پاکسازی کامل توسط بدن فرار کنند.
برای بررسی دقیقتر این پدیده، پژوهشگران از سلولهای بنیادی انسانی استفاده کردند و آنها را به ارگانوئیدهای مغزی تبدیل کردند. ارگانوئیدهای مغزی ساختارهای سهبعدی و کرویشکلی هستند که ویژگیهایی مشابه بافت مغز دارند و از سلولهای سیستم عصبی مرکزی تشکیل میشوند.
نتایج آزمایشها نشان داد ویروس ابولا قادر است انواع مختلف سلولهای موجود در این ارگانوئیدها را آلوده کند و تا ۱۲۰ روز به تکثیر خود ادامه دهد.
محققان همچنین دریافتند که ویروس از دو مسیر مختلف در بافت مغزی گسترش پیدا میکند. در روش نخست، ویروس مستقیماً از یک سلول آلوده به سلول مجاور منتقل میشود. در روش دوم نیز با جوانهزنی از سلول میزبان، همان شیوه شناختهشده انتشار ویروسها، به سلولهای دیگر سرایت میکند.
«لنا ویدرزِبِک»، سرپرست این پروژه تحقیقاتی در مؤسسه میکروبیولوژی در مونیخ، در اینباره گفت: «این ارگانوئیدهای مغزی به ما امکان میدهند مکانیسمهایی را که ویروس ابولا و سایر فیلوویروسها برای بقا در سیستم عصبی مرکزی انسان به کار میگیرند، با جزئیات بیشتری بررسی کنیم.»
او همچنین افزود: «مطالعات انجامشده روی این مدلها میتواند به درک بهتر اثرات بلندمدت عفونت کمک کند؛ پیامدهایی مانند التهابهای شدید و گاهی مرگبار که در برخی بازماندگان بیماری ابولا و مبتلایان به مننژیت یا آنسفالیت مشاهده میشود.»
پژوهشگران در جریان بررسی ارگانوئیدهای آلوده، مجموعهای از جهشهای ژنتیکی را نیز شناسایی کردند که ممکن است به ویروس کمک کنند برای مدت طولانی در بدن باقی بماند و از شناسایی توسط سیستم ایمنی فرار کند. برخی از این جهشها پیشتر در بازماندگان بیماری ابولا گزارش نشده بودند.
در پایان، محققان بر ضرورت انجام مطالعات گستردهتر تأکید کردند؛ بهویژه درباره گونههای کمتر شناختهشده ویروس ابولا، از جمله ویروس «بوندیبوگیو» که عامل شیوع کنونی این بیماری در برخی مناطق آفریقا محسوب میشود.
