پروژه بومیسازی فناوری «تحریک عمقی مغز» (DBS) در ایران به مرحله پیشبالینی رسیده و پس از حدود یک دهه تحقیق و توسعه، اکنون در حال انجام آزمایشهای پیشرفته روی حیوانات است.
به گفته دبیر ستاد توسعه علوم و فناوریهای شناختی معاونت علمی، آزمایشهای اولیه این فناوری با موفقیت پشت سر گذاشته شده و پژوهشگران در مرحله کاشت الکترود در مغز میمون قرار دارند. در صورت موفقیت این مرحله، پروژه وارد فاز آزمایشهای انسانی خواهد شد و پیشبینی میشود این مرحله تا سال ۱۴۰۶ آغاز شود.
تحریک عمقی مغز یکی از پیشرفتهترین فناوریهای درمانی در حوزه علوم اعصاب به شمار میرود. در این روش، الکترودهایی در نواحی مشخصی از مغز کاشته میشوند و با ارسال پالسهای الکتریکی کنترلشده، فعالیت غیرطبیعی شبکههای عصبی را تنظیم میکنند. این فناوری برای درمان بیماریهایی مانند پارکینسون، صرع مقاوم به درمان، دیستونی، لرزشهای شدید، وسواس و افسردگی مقاوم به درمان کاربرد دارد و میتواند علائمی را که با دارو یا سایر روشهای درمانی بهخوبی کنترل نمیشوند، کاهش دهد.
یکی از مهمترین مزیتهای DBS نسبت به برخی روشهای قدیمیتر این است که بافت مغز را تخریب نمیکند، بلکه عملکرد مدارهای عصبی را بهصورت هدفمند تنظیم میکند. همچنین شدت و نحوه تحریک در این سیستم قابل تنظیم است و پزشکان میتوانند متناسب با شرایط هر بیمار، تنظیمات دستگاه را تغییر دهند. همین ویژگیها باعث شده است که DBS بهعنوان یکی از مؤثرترین و پیشرفتهترین روشهای درمان بیماریهای پیچیده مغزی شناخته شود.
توسعه این فناوری نیازمند دانش تخصصی در حوزههای علوم اعصاب، مهندسی پزشکی، تجهیزات کاشتنی و سامانههای الکترونیکی پیشرفته است. همچنین موفقیت درمان به عواملی مانند انتخاب صحیح بیمار، تعیین دقیق محل کاشت الکترود، تنظیم دستگاه پس از عمل و پیگیریهای درمانی منظم وابسته است.
به گفته مسئولان این پروژه، ایران سالانه دستکم دو هزار بیمار نیازمند درمان با فناوری تحریک عمقی مغز دارد. بومیسازی این فناوری میتواند علاوه بر بهبود کیفیت درمان بیماران، وابستگی کشور به تجهیزات وارداتی را کاهش داده و زمینهساز پیشرفتهای بیشتر در حوزه فناوریهای پزشکی پیشرفته شود. در حال حاضر تنها حدود پنج تا شش کشور جهان به فناوری نهایی و تجاریشده DBS دست یافتهاند و ایران امیدوار است با ادامه حمایتهای علمی و مالی، به جمع کشورهای دارای این فناوری راه پیدا کند.
