پژوهشگران دانشگاه کرنل روش تازهای برای خنکسازی یونها در کامپیوترهای کوانتومی توسعه دادهاند که میتواند یکی از گلوگاههای مهم این فناوری را کاهش دهد. در این روش، زمان لازم برای رساندن حرکت یک یون کلسیم به نزدیکی پایینترین حالت انرژی کوانتومی، از حدود ۵۰۰ میکروثانیه به ۱۵۰ میکروثانیه رسیده است.
در کامپیوترهای کوانتومی مبتنی بر یونهای بهدامافتاده، اتمهای باردار در میدانهای الکترومغناطیسی نگه داشته میشوند و نقش کیوبیت را بر عهده دارند. برای انجام محاسبات دقیق، حرکت ناخواسته این یونها باید تا حد ممکن کاهش پیدا کند؛ زیرا ارتعاشهای اضافی میتوانند کنترل کوانتومی را مختل کنند و احتمال خطا را افزایش دهند. به همین دلیل، خنکسازی لیزری بخش مهمی از عملکرد این سیستمهاست و تکرار آن میتواند زمان قابلتوجهی از پردازش را به خود اختصاص دهد.
تیم کرنل برای حل این مشکل از دو پرتو لیزر استفاده کرده که در جهت مخالف یکدیگر حرکت میکنند. برخورد این پرتوها الگویی به نام «موج ایستاده نوری» ایجاد میکند؛ الگویی شامل نقاطی با شدت نور زیاد و نقاطی با شدت بسیار کم. محققان یون کلسیم را در یکی از نقاط کمنور قرار دادهاند تا بتوانند انرژی حرکتی آن را کاهش دهند و همزمان برهمکنشهای ناخواستهای را که موجب گرم شدن یون میشوند، محدود کنند.
این روش با استفاده از فناوری خنکسازی موسوم به شفافیت القاشده الکترومغناطیسی (EIT) به نتیجه رسیده است. اندازهگیریها نشان میدهد حرکت هدفگذاریشده یون در حدود ۱۵۰ میکروثانیه به نزدیکی حالت پایه کوانتومی میرسد؛ در حالی که آرایش متداول لیزری در آزمایش مقایسهای به حدود ۵۰۰ میکروثانیه زمان نیاز داشت. بنابراین، روش جدید در این آزمایش بیش از سه برابر سریعتر عمل کرده است.
مزیت مهم دیگر این فناوری، امکان خنکسازی همزمان سه حالت حرکتی اندازهگیریشده یون در محدوده فرکانسی حدود ۵ مگاهرتز است. یونها میتوانند در سه جهت مختلف حرکت کنند و هر جهت نیز فرکانس مشخصی داشته باشد. در بسیاری از روشهای معمول، برای خنکسازی این حالتها به عملیات جداگانه نیاز است؛ اما تکنیک جدید میتواند چند حالت حرکتی را با یک سازوکار مشترک کنترل کند. پژوهشگران همچنین موفق شدهاند یون را به محدودهای پایینتر از حد متداول خنکسازی داپلری برسانند.
یکی از بخشهای کلیدی این دستاورد، استفاده از اجزای فوتونیکی یکپارچهشده روی تراشه است. مسیرهای نوری میکروسکوپی، پرتوهای موردنیاز را با الگوی مشخص به محل قرارگیری یون هدایت میکنند و وابستگی به مجموعههای بزرگ و پیچیده تجهیزات نوری خارجی را کاهش میدهند. این تراشه برای هدایت نور در طول موجهای مختلف، از فرابنفش تا نزدیک فروسرخ، طراحی شده است و در آزمایشها نیز در شرایط برودتی به کار رفته است.
با وجود نتایج امیدوارکننده، این آزمایش هنوز به معنی ساخت یک کامپیوتر کوانتومی سریعتر یا آماده استفاده تجاری نیست. محققان فعلاً روش خود را روی یک یون کلسیم آزمایش کردهاند؛ بنابراین برای مشخص شدن عملکرد آن در سیستمهای چندیونی و پردازندههای بزرگتر، به آزمایشهای بیشتری نیاز است. با این حال، پژوهش منتشرشده در نشریه PRX Quantum نشان میدهد یکپارچهسازی تجهیزات نوری روی تراشه میتواند علاوه بر سادهتر کردن توسعه سختافزار کوانتومی، یکی از عملیات زمانبر آن یعنی خنکسازی یونها را نیز بهبود دهد.