هوش مصنوعی فقط اطلاعات نادرست تولید نمی‌کند؛ پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند محتوای تولیدشده یا دست‌کاری‌شده با این فناوری می‌تواند بر خاطرات انسان نیز اثر بگذارد. تصاویر جعلی، ویدئوهای واقع‌نما و حتی خلاصه‌های متنی اشتباه ممکن است باعث شوند افراد رویدادی را به یاد بیاورند که هرگز اتفاق نیفتاده است.
در یکی از پژوهش‌های منتشرشده در کنفرانس CHI سال ۲۰۲۵، محققان آزمایشگاه رسانه مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT) تأثیر تصاویر و ویدئوهای ویرایش‌شده با هوش مصنوعی را بر حافظه بررسی کردند. در این مطالعه، ۲۰۰ نفر در معرض تصاویر اصلی، تصاویر دست‌کاری‌شده و ویدئوهای تولیدشده با هوش مصنوعی قرار گرفتند. نتایج نشان داد محتوای تصویری دست‌کاری‌شده می‌تواند احتمال شکل‌گیری خاطرات نادرست را افزایش دهد.
اثر در گروهی که ویدئوهای تولیدشده از تصاویر دست‌کاری‌شده را مشاهده کرده بودند، پررنگ‌تر بود. میزان خاطرات نادرست در این گروه حدود ۲٫۰۵ برابر گروه کنترل گزارش شد و اطمینان افراد به خاطرات اشتباه نیز افزایش یافت. این یافته نشان می‌دهد واقعی به نظر رسیدن یک تصویر یا ویدئو می‌تواند بر برداشت ذهنی ما از گذشته اثر بگذارد؛ هرچند نتیجه یک آزمایش به معنای تأثیر یکسان بر همه افراد نیست.
خطر فقط به تصاویر و دیپ‌فیک‌ها محدود نمی‌شود. پژوهشی در کنفرانس بین‌المللی رابط‌های کاربری هوشمند در سال ۲۰۲۵، با مشارکت ۱۸۰ نفر، بررسی کرد که اطلاعات گمراه‌کننده چگونه در گفت‌وگو با چت‌بات‌ها بر حافظه اثر می‌گذارد. محققان دریافتند گفت‌وگو با چت‌باتی که اطلاعات نادرست را به‌صورت ظریف وارد مکالمه می‌کند، در مقایسه با برخی شرایط دیگر، احتمال یادآوری اشتباه را بیشتر می‌کند.
پژوهش دیگری که در سپتامبر ۲۰۲۶ در پایگاه arXiv منتشر شد، نشان داد خلاصه‌های نادرست تولیدشده با هوش مصنوعی می‌توانند حافظه افراد از یک رویداد را مختل کنند. در آزمایش این مطالعه، شرکت‌کنندگان ویدئویی از تصادف خودرو با عابر پیاده دیدند و بعد خلاصه‌ای از آن را خواندند. افرادی که خلاصه گمراه‌کننده دریافت کرده بودند، در یادآوری دقیق جزئیات رویداد عملکرد ضعیف‌تری داشتند. این یافته به‌ویژه برای استفاده از هوش مصنوعی در پلیس، پزشکی و دیگر حوزه‌های حساس اهمیت دارد.
با این حال، نباید نتیجه گرفت که هر تصویر جعلی الزاماً حافظه انسان را تغییر می‌دهد یا ویدئوهای دیپ‌فیک همیشه از متن گمراه‌کننده تأثیرگذارترند. پژوهش‌های پیشین درباره دیپ‌فیک‌ها نتایج یکسانی نداشته‌اند و برخی مطالعات نشان داده‌اند محتوای متنی نادرست نیز می‌تواند به‌اندازه تصاویر یا ویدئوها در شکل‌گیری خاطرات کاذب نقش داشته باشد.
برای کاهش این خطر، بهتر است هنگام مشاهده محتوای جنجالی، به‌ویژه تصاویر و ویدئوهای منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی، به یک منبع اکتفا نکنیم و اطلاعات را با گزارش‌های مستقل و منابع اولیه تطبیق دهیم. خلاصه‌های تولیدشده با هوش مصنوعی نیز نباید جایگزین بررسی سند یا ویدئوی اصلی شوند؛ زیرا حتی نظارت انسانی زمانی مؤثر است که فرد بتواند اطلاعات ارائه‌شده را واقعاً با منبع اصلی مقایسه کند.
