چرا قبل از فرود اضطراری تخلیه سوخت هواپیما انجام می شود

تخلیه سوخت پیش از فرود اضطراری یکی از اقداماتی است که شاید برای بسیاری از مسافران عجیب به نظر برسد، اما این فرآیند نقش مهمی در حفظ ایمنی پرواز دارد.

وزن بیش از حد هواپیما هنگام فرود می‌تواند خطرات جدی برای ارابه فرود، ترمزها و ساختار هواپیما ایجاد کند. در این گزارش، دلایل فنی این اقدام، نحوه مدیریت سوخت و قوانین مربوط به آن را بررسی می‌کنیم.

به نقل از BGR هواپیماهای تجاری از زمان ورود موتورهای جت تاکنون پیشرفت چشمگیری را تجربه کرده‌اند. این هواپیماها امروز سریع‌تر، دوربردتر و کارآمدتر از گذشته هستند، اما همچنان برای انجام پروازهای طولانی به حجم قابل توجهی سوخت نیاز دارند. به همین دلیل، هواپیماهای مسافربری معمولاً پیش از برخاستن با حداکثر میزان سوخت مجاز پر می‌شوند و در نزدیکی سقف «حداکثر وزن مجاز برخاست» از زمین بلند می‌شوند.

با این حال، شرایط برای فرود متفاوت است. هواپیماها برای فرود ایمن نباید با همان وزن اولیه به زمین بنشینند، زیرا در طول پرواز بخش قابل توجهی از سوخت مصرف شده و وزن آن‌ها کاهش می‌یابد. اگر اندکی پس از برخاستن نقص فنی یا شرایط اضطراری رخ دهد و هواپیما ناچار به بازگشت فوری شود، خلبانان اغلب مجبورند بخشی از سوخت را تخلیه کنند تا وزن هواپیما به محدوده مجاز فرود برسد و ایمنی مسافران حفظ شود.

یکی از مهم‌ترین دلایل تخلیه سوخت، جلوگیری از وارد شدن فشار بیش از حد به ارابه فرود است. اگرچه ارابه فرود هواپیماهای مدرن برای تحمل نیروهای بسیار زیاد طراحی شده، اما فرود با وزنی بالاتر از حد مجاز می‌تواند خطر آسیب‌دیدگی این سامانه را افزایش دهد.

این موضوع در شرایط نامساعد جوی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. وزش بادهای شدید یا تندبادها ممکن است باعث شود هواپیما با شدت بیشتری روی باند فرود آید. در چنین شرایطی، اگر وزن هواپیما بیش از حد استاندارد باشد، احتمال آسیب دیدن ارابه فرود، لاستیک‌ها و سامانه ترمز افزایش خواهد یافت.

از سوی دیگر، هواپیماهای سنگین‌تر باید با سرعت بیشتری فرود بیایند، زیرا وزن بالاتر، سرعت واماندگی را نیز افزایش می‌دهد. این موضوع موجب می‌شود برای توقف کامل به باند طولانی‌تری نیاز باشد و در صورت کوتاه بودن باند، فشار بیشتری به ترمزها و لاستیک‌ها وارد شود.

برنامه‌ریزی سوخت یکی از مهم‌ترین مراحل آماده‌سازی هر پرواز تجاری است. خلبانان موظف‌اند اطمینان حاصل کنند که هواپیما علاوه بر سوخت کافی برای رسیدن به مقصد، در صورت بسته بودن فرودگاه یا بروز شرایط اضطراری، امکان پرواز به فرودگاه جایگزین را نیز داشته باشد.

اگرچه شرکت‌های هوافضا همچنان در حال توسعه موتورهای جت کم‌مصرف‌تر و فناوری‌های نوین برای افزایش بهره‌وری هستند، اما محاسبه دقیق میزان سوخت همچنان بر عهده خدمه پرواز است. در این محاسبات، عواملی مانند تعداد مسافران، وزن بار، چمدان‌ها و میزان سوخت مورد نیاز در نظر گرفته می‌شود تا هواپیما ضمن حفظ حاشیه ایمنی، با وزن مناسب پرواز کند.

علاوه بر مقدار سوخت، نحوه توزیع آن نیز اهمیت زیادی دارد. از آنجا که وزن مسافران و بار همیشه به‌طور یکنواخت در هواپیما توزیع نمی‌شود، خلبانان باید مرکز ثقل هواپیما را در محدوده استاندارد نگه دارند.

به همین دلیل، هواپیماهای مسافربری دارای چندین مخزن سوخت در بال‌ها و بدنه هستند. در بسیاری از مدل‌های مدرن، سامانه مدیریت سوخت به‌صورت خودکار سوخت را میان مخازن جابه‌جا می‌کند یا حتی از سوخت یک سمت هواپیما برای تغذیه موتور سمت مقابل استفاده می‌کند تا تعادل هواپیما در طول پرواز حفظ شود.

پیش از هر پرواز نیز اطلاعات مربوط به میزان سوخت در رایانه مدیریت پرواز ثبت می‌شود تا سامانه بتواند پارامترهای حیاتی مانند سرعت برخاست، سرعت واماندگی و سایر شاخص‌های عملکردی را با دقت محاسبه کند.

رود اضطراری ممکن است به دلایل مختلفی از جمله نقص فنی، آتش‌سوزی یا سایر شرایط غیرمنتظره رخ دهد. برای نمونه، در سال ۲۰۱۹ آتش گرفتن پاوربانک یکی از مسافران در پرواز شرکت ویرجین آتلانتیک باعث شد هواپیما به‌صورت اضطراری فرود بیاید.

هرچند تخلیه سوخت در شرایط اضطراری اقدامی پذیرفته‌شده در صنعت هوانوردی محسوب می‌شود، اما قوانین سخت‌گیرانه‌ای برای انجام آن وجود دارد. شرکت‌های هواپیمایی موظف‌اند تا حد امکان سوخت را تنها بر فراز مناطق کم‌جمعیت یا خالی از سکنه تخلیه کنند تا خطرات زیست‌محیطی و انسانی به حداقل برسد.

یکی از نمونه‌های بحث‌برانگیز در این زمینه، پرواز شماره ۸۹ شرکت دلتا ایرلاینز بود. این هواپیمای بوئینگ ۷۷۷-۲۰۰ پس از برخاستن از لس‌آنجلس و در مسیر شانگهای پودونگ چین، به دلیل بروز نقص در یکی از موتورهای خود ناچار به بازگشت شد. با این حال، خدمه پرواز پیش از فرود، سوخت هواپیما را بدون هماهنگی با کنترل ترافیک هوایی بر فراز منطقه‌ای مسکونی در «کوداهی» تخلیه کردند؛ اقدامی که برخلاف مقررات اداره هوانوردی فدرال آمریکا (FAA) بود.

بر اساس این مقررات، هواپیما هنگام تخلیه سوخت باید دست‌کم ۲ هزار فوت بالاتر از مرتفع‌ترین مانع زمینی پرواز کند. در صورت اطلاع کنترل‌کنندگان ترافیک هوایی، امکان هدایت هواپیما به سمت مناطق کم‌جمعیت نیز وجود داشت.

اگرچه این حادثه تلفات یا آسیب جدی به همراه نداشت، اما کارشناسان هشدار می‌دهند که سوخت جت می‌تواند آثار قابل توجهی بر سلامت انسان و محیط زیست داشته باشد و در شرایطی دیگر، چنین رویدادی ممکن است پیامدهای بسیار جدی‌تری به دنبال داشته باشد.