استفاده زیاد از شبکه‌های اجتماعی لزوماً عامل افسردگی نیست؛ نوع استفاده مهم‌تر است

نتایج پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد رابطه میان شبکه‌های اجتماعی و سلامت روان بسیار پیچیده‌تر از این است که صرفاً میزان استفاده از این پلتفرم‌ها را عامل مشکلات روانی بدانیم. مطالعات جدید نشان می‌دهند نوع تعامل کاربر، مقایسه خود با دیگران و استفاده افراطی یا مشکل‌ساز می‌تواند نقش مهم‌تری داشته باشد.

در یکی از تازه‌ترین مطالعات منتشرشده در npj Mental Health Research، پژوهشگران داده‌های ۱۱ نظرسنجی از بزرگسالان آمریکایی بین سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۴ را بررسی کردند که در مجموع بیش از ۱۸۳ هزار نفر را شامل می‌شد. پژوهشگران رابطه استفاده از شبکه‌های اجتماعی و افسردگی را در سال‌های مختلف بررسی کردند و دریافتند که این ارتباط در طول زمان پیچیدگی‌های زیادی دارد.

از طرف دیگر، مطالعه‌ای که در Nature Human Behaviour منتشر شده، تصویر متفاوتی ارائه می‌کند. پژوهشگران در پنج مرحله، وضعیت ۱۹۶۶ بزرگسال آمریکایی را بررسی کردند و در سطح اندازه‌گیری مورد استفاده در پژوهش، شواهد قانع‌کننده‌ای پیدا نکردند که نشان دهد استفاده از فناوری‌های اجتماعی به‌طور مستقیم باعث کاهش رضایت از زندگی در آینده می‌شود.

با این حال، در مورد نوجوانان نگرانی‌ها جدی‌تر است. یک مرور علمی در سال ۲۰۲۶ که ده‌ها پژوهش درباره سلامت روان نوجوانان را بررسی کرده، نشان می‌دهد استفاده افراطی، استفاده مشکل‌ساز و مصرف منفعلانه محتوا بیشتر با پیامدهایی مانند اضطراب و افسردگی ارتباط دارند؛ در مقابل، استفاده فعال برای برقراری ارتباط و دریافت حمایت اجتماعی در برخی شرایط می‌تواند اثرات مثبتی داشته باشد.

یکی از عوامل مهم، مقایسه اجتماعی است. پژوهشی که در Scientific Reports منتشر شده نشان می‌دهد واکنش عاطفی افراد به مقایسه خود با دیگران می‌تواند ارتباط بیشتری با افزایش علائم افسردگی داشته باشد تا صرفاً میزان استفاده از شبکه‌های اجتماعی. یعنی اینکه کاربر پس از دیدن زندگی و موفقیت دیگران چه احساسی پیدا می‌کند، ممکن است از تعداد دقیقه‌هایی که در شبکه اجتماعی سپری می‌کند مهم‌تر باشد.

مطالعه دیگری روی بیش از ۱۷۰۰ فرد ۱۶ تا ۷۵ ساله نیز نشان داده است که مقایسه اجتماعی و دشواری در تنظیم احساسات با وضعیت روانی نامطلوب‌تر در کاربران شبکه‌های اجتماعی ارتباط دارند. این یافته بار دیگر نشان می‌دهد تجربه هر فرد از شبکه‌های اجتماعی می‌تواند با فرد دیگر کاملاً متفاوت باشد.

در گروه نوجوانان، یک مطالعه آینده‌نگر ۹ماهه نیز ارتباط میان استفاده مشکل‌ساز از شبکه‌های اجتماعی، خودسرزنشگری و افکار خودکشی را بررسی کرده است. چنین یافته‌هایی اهمیت توجه والدین و متخصصان به الگوی استفاده نوجوانان را نشان می‌دهد، هرچند نباید از این مطالعات نتیجه گرفت که شبکه‌های اجتماعی به‌تنهایی علت مستقیم مشکلات روانی هستند.

بنابراین اگر استفاده از شبکه‌های اجتماعی باعث اختلال در خواب، روابط اجتماعی، درس یا کار می‌شود یا فرد را دائماً وارد چرخه مقایسه، اضطراب و احساس ناکافی‌بودن می‌کند، کاهش این نوع استفاده می‌تواند تصمیم منطقی‌تری باشد. در مقابل، استفاده هدفمند برای ارتباط با دوستان، یادگیری یا دریافت حمایت اجتماعی لزوماً پیامد منفی ندارد. شواهد علمی فعلی بیشتر از یک رابطه وابسته به نوع استفاده و شرایط فردی حمایت می‌کنند تا یک رابطه ساده «شبکه اجتماعی = آسیب روانی».