سالهاست زمینشناسان برای یک رفتار عجیب در کوهستانهای آپنینی ایتالیا توضیح کاملی نداشتند. در این منطقه، بخشی از پوسته زمین همزمان تحت فشار قرار میگیرد و در بخش دیگری کشیده میشود؛ اتفاقی که در نگاه اول با رفتار معمول یک رشتهکوه سازگار نیست. حالا پژوهشگران دانشگاه فلورانس میگویند ممکن است راز این رفتار در اعماق زمین پنهان شده باشد.
محققان به سرپرستی استفانو تاوانی به این نتیجه رسیدهاند که بخش پایینی پوسته و لیتوسفر زیر آپنینها در حال جدا شدن و فرو رفتن به داخل گوشته زمین است. زمینشناسان این فرآیند را Delamination یا «پوستهبرداری» مینامند؛ فرآیندی که میتواند شکل و حرکت پوسته بالایی را تغییر دهد.
نکته جالب اینجاست که این جدایش در تمام منطقه بهصورت یکسان اتفاق نمیافتد. پژوهشگران آن را به باز شدن یک زیپ تشبیه کردهاند؛ جبههای که بهآرامی حرکت میکند و در مسیر خود باعث جدا شدن لایههای عمیقتر زمین میشود. به همین دلیل، قسمتهای مختلف رشتهکوه آپنین میتوانند در یک زمان تحت نیروهای متفاوتی قرار داشته باشند.
برای رسیدن به این نتیجه، تیم تحقیقاتی دادههای چند دهه زمینلرزه، اندازهگیریهای GPS، تصاویر راداری ماهوارهای و اطلاعات مربوط به مرز میان پوسته و گوشته، موسوم به موهو (Moho) را کنار هم قرار داد. این دادهها الگویی مشترک را نشان دادند که با وجود یک ساختار عمیق در زیر آپنینها سازگاری دارد.
اندازهگیریهای انجامشده همچنین نشان میدهد این کمربند کوهستانی در برخی بخشها حدود ۴ میلیمتر در سال کشیده میشود، در حالی که در نزدیکی لبه بیرونی آن حدود ۲ میلیمتر در سال فشردگی اندازهگیری شده است. همین رفتار دوگانه یکی از بخشهای اصلی معمای زمینشناسی ایتالیا بوده است.
به گفته پژوهشگران، جدا شدن لایههای متراکم زیرین میتواند وزن رو به پایین را کاهش دهد و اجازه دهد پوسته باقیمانده به سمت بالا حرکت کند. این حرکت، در کنار فرایندهای فشاری در بخش دیگری از منطقه، میتواند توضیح دهد چرا زمین در دو سوی یک ساختار واحد رفتار متفاوتی دارد. نتایج این پژوهش در مجله Communications Earth & Environment منتشر شده است.
این یافته به معنی آن نیست که ایتالیا در آستانه شکافته شدن یا وقوع یک رویداد ناگهانی است. موضوع مورد بحث، فرآیندی زمینشناختی در مقیاس میلیونها سال است که بهتدریج شکل پوسته و کوهستانهای منطقه را تغییر میدهد. اهمیت پژوهش بیشتر در این است که میتواند توضیح تازهای برای رفتار پیچیده و متضاد زمین در زیر رشتهکوههای آپنین ارائه کند.
