دانشمندان میگویند زلزله قدرتمند ژاپن در سال ۲۰۱۱ باعث شده که کل این کشور اندکی به سمت شرق جابهجا شود.
زمینلرزه ویرانگر سال ۲۰۱۱ ژاپن و سونامی ناشی از آن که جان نزدیک به ۲۰ هزار نفر را گرفت، ظاهرا تنها چند دقیقه پس از وقوع خود پدیدهای را به راه انداخته که پیشتر شناسایی نشده بود و موجب حرکت تمام خاک ژاپن به سوی شرق شده است.
زلزلههای بسیار بزرگ معمولاً با رخدادهایی همراه هستند که باعث جابهجایی بیشتر زمین میشوند و این پدیدهها با پسلرزهها ارتباط دارند.
با این حال، دانشمندان هنوز درک کاملی از تمام سازوکارهایی که موجب شکلگیری پسلرزهها میشوند، ندارند و بسیاری از جزئیات این فرآیند همچنان مبهم است.
در پژوهش جدید، دانشمندان دادههای ماهوارهای را بررسی کردند تا زلزله ۹ ریشتری توهوکو-اوکی و پیامدهای لرزهای پس از آن را با دقت بیشتری مطالعه کنند.
بیشتر بخوانید: حقیقت علمی نورهای پر رمز و راز آسمان پس از زلزله
پژوهشگران دریافتند که این زمینلرزه مرگبار باعث شد تودههای سنگ در امتداد گسل بهطور ناگهانی روی یکدیگر بلغزند و از کنار هم عبور کنند.
این زلزله همچنین امواج لرزهای را در سراسر زمین به حرکت درآورد. این امواج پس از عبور از درون سیاره، از هسته زمین بازتاب پیدا کردند و دوباره به سطح بازگشتند و در نتیجه مرزهای صفحات تکتونیکی منطقه را بار دیگر فعال کردند.
این امواج از نوع برشی بودند؛ یعنی امواجی که در اعماق زمین حرکت میکنند و باعث میشوند ذرات سنگی بهصورت جانبی و رفتوبرگشتی به لرزش درآیند.
بر اساس یافتههای جدید، نوعی خطر لرزهای که پیشتر شناخته نشده بود، میتواند زمینه فعال شدن دوباره منطقه اصلی وقوع زلزله را فراهم کند. پژوهشگران در مقاله منتشرشده در نشریه Science نوشتند:
ما پدیدهای استثنایی از حرکت زمین در ژاپن پس از زلزله ۹ ریشتری توهوکو-اوکی در سال ۲۰۱۱ را گزارش میکنیم؛ رخدادی که به لغزش در چندین مرز صفحه تکتونیکی نسبت داده میشود و توسط موج برشیای که تا هسته زمین رفت و بازگشت داشت، تحریک شده است.
دانشمندان در این مطالعه بار دیگر دادههای ماهوارهای را مورد بررسی قرار دادند تا حرکتهای بسیار جزئی زمین در دقایق پیش و پس از وقوع زلزله سال ۲۰۱۱ را شناسایی کنند.
نتایج نشان داد امواج لرزهای که به اعماق زمین نفوذ کردند و پس از برخورد با هسته بازگشتند، باعث شدند تمام ژاپن حدود ۵ تا ۶ میلیمتر جابهجا شود.
اگرچه این میزان جابهجایی چندان زیاد نیست و پس از زمینلرزههای بزرگ رخدادی نسبتاً معمول به شمار میرود، اما آنچه دانشمندان را شگفتزده کرد، وسعت منطقهای بود که این تغییر مکان را تجربه نمود.
پژوهشگران نوشتند که طول کلی این پدیده تقریباً با طول سرزمین اصلی ژاپن، یعنی حدود ۳ هزار کیلومتر، برابری میکند. این میزان حدود ۶ تا ۷ برابر طول گسیختگی زلزله اصلی است و بیش از دو برابر طول گسیختگی ناشی از زلزله بزرگ سوماترا در سال ۲۰۰۴ محسوب میشود.
از آنجا که این جابهجایی زمین طی چند دقیقه و بهآرامی رخ داده است، احتمالاً مردم متوجه حرکت آن در زیر پای خود نشدهاند.
با وجود این، پژوهشگران تأکید میکنند که این نوع جدید از خطر لرزهای باید در مطالعات آینده با دقت بیشتری مورد بررسی قرار گیرد.
سونیانگ پارک، یکی از نویسندگان این پژوهش، به نشریه Scientific American گفت:
باید آگاه باشیم که حتی چند دقیقه پس از پایان لرزش اصلی یک زمینلرزه، هنوز امکان تحریک و آغاز یک رویداد جدید وجود دارد.
