پیشبینی میشود نیروی هوایی روسیه در سالهای ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ جنگندههای Su-35 کمتری تحویل بگیرد، زیرا ظرفیت تولید کارخانههای هواپیماسازی این کشور به سفارشهای بزرگ ایران اختصاص یافته است.
طبق یک گزارش تازه، کارخانه هواپیماسازی کومسومولسک-آن-آمور (Komsomolsk-on-Amur) روسیه تولید ۲۰ فروند جنگنده Su-35 برای نیروی هوایی ایران را به پایان رسانده و ایران همچنین سفارش ۲۸ فروند دیگر را ثبت کرده تا مجموع ناوگان خود را به ۴۸ فروند برساند. پیش از سال ۲۰۲۲، صنایع روسیه توانایی تولید سالانه ۱۴ فروند از این جنگنده را داشتند، اما وادیم بادخا، مدیرعامل شرکت هواپیماسازی متحد روسیه، در ماه مه ۲۰۲۵ اعلام کرد برنامههایی برای افزایش ظرفیت تولید آغاز شده است.
در چارچوب توسعه ظرفیت تولید کارخانه هواپیماسازی کومسومولسک، این مجموعه شیفتهای کاری بیشتری راهاندازی کرده، تجهیزات تولیدی جدیدی را وارد خطوط ساخت نموده و شمار کارکنان خود را افزایش داده است. مقامهای روسیه بارها افزایش تولید جنگندهها را نشانهای از توانایی این کشور برای ادامه همزمان تأمین نیازهای داخلی و اجرای تعهدات صادراتی، با وجود فشارهای اقتصادی گسترده کشورهای غربی، معرفی کردهاند. با این حال، تبدیل شدن ایران به یکی از مشتریان اصلی جنگنده Su-35 فشار تازهای بر ظرفیت تولید این کارخانه وارد کرده است. تا پیش از سال ۲۰۲۵، Su-35 در بازارهای صادراتی چندان موفق نبود که دلیل اصلی آن عوامل سیاسی، از جمله فشار شدید کشورهای غربی بر مشتریان بالقوه و همچنین برخی نقاط ضعف عملکردی این هواپیما عنوان میشد. اما تأیید سفارشهای ایران در سال ۲۰۲۵ نقطه عطف مهمی برای این برنامه به شمار میآید.
جنگنده سوخو ۳۵ روسیه تا پیش از سال ۲۰۲۵ تنها ۲۴ فروند Su-35 برای اجرای سفارش چین که در سال ۲۰۱۵ ثبت شده بود، تولید گردید. با این حال، پیشرفت چین در توسعه جنگندههای پیشرفته بومی باعث شد تمایل این کشور به خرید گسترده این هواپیما کاهش پیدا کند. در فوریه ۲۰۲۵، روسیه بهطور غیرمنتظره ارسال جنگندههای Su-35 به الجزایر را آغاز کرد و برآورد میشود این کشور ۱۸ فروند از این جنگنده را خریداری کرده باشد. پس از آن، اسناد فاششده دولت روسیه نشان دادند که علاوه بر تحویل ۴۸ فروند Su-35 به نیروی هوایی ایران، برنامه ارسال ۶ فروند دیگر به اتیوپی نیز در دستور کار قرار دارد. با این وجود، ۲۵ فروندی که به الجزایر و اتیوپی تحویل داده شدند، تولید جدید نبودند، بلکه هواپیماهایی بودند که ابتدا برای سفارش وزارت دفاع مصر ساخته شده اما پس از لغو قرارداد، بازسازی و آماده تحویل شدند. بنابراین، تنها سفارش ایران است که در شرایط جنگی مستقیماً ظرفیت تولید خطوط کارخانه را به خود اختصاص خواهد داد.
کاهش سرعت تحویل Su-35 به یگانهای عملیاتی روسیه انتظار نمیرود تأثیر چشمگیری بر توان رزمی نیروی هوافضای این کشور داشته باشد، زیرا این نیرو همچنان جنگندههای Su-30SM2، Su-34 و Su-57 را از خطوط تولید جدید دریافت میکند و احتمال دارد جنگندههای تهاجمی MiG-31I نیز پس از خروج از انبارها بازسازی و دوباره وارد خدمت شوند. خریدهای داخلی Su-35 تاکنون بسیار فراتر از برآوردهای اولیه این پروژه بوده است. در آغاز برنامه، پیشبینی شده بود ۱۰۰ فروند برای استفاده داخلی و ۱۰۰ فروند دیگر برای صادرات تولید شود. سفارشهای جدید و سفارشهای صادراتی تأییدشده در سال ۲۰۲۵ باعث شد تعداد سفارشهای صادراتی از ۲۴ فروند به ۹۶ فروند برسد و هدف صادراتی برنامه محقق شود، در حالی که سفارشهای داخلی نیز از مرز ۱۵۰ فروند عبور کردهاند.
تاریخچه قراردادهای Su-35 و جایگاه ایران
#نخستین قرارداد عمده روسیه برای خرید جنگنده Su-35S در سال ۲۰۰۹ و برای ۴۸ فروند امضا شد. قرارداد دوم نیز در سال ۲۰۱۵ برای خرید ۵۰ فروند دیگر به امضا رسید و روند تحویل آنها در سال ۲۰۲۰ تکمیل گردید. وزارت دفاع روسیه در سال ۲۰۲۰ قرارداد دیگری برای خرید ۳۰ فروند Su-35S منعقد کرد که مجموع سفارشهای رسمی نیروی هوافضای روسیه را به ۱۲۸ فروند رساند و آخرین هواپیماهای این قرارداد در سال ۲۰۲۲ تحویل شدند. ادامه روند تولید و تحویل باعث شده تعداد جنگندههای تحویلشده به بیش از ۱۵۰ فروند برسد. همچنین، به جز جنگندههای Su-57 و MiG-31، جنگنده Su-35 در میان جنگندههای مدرن روسیه کمترین میزان تلفات را در جنگ اوکراین داشته و طی بیش از چهار سال نبرد تنها بین ۷ تا ۹ فروند از آن از دست رفته است.
خرید جنگندههای Su-35 تنها بخش همکاری نظامی ایران و روسیه نبوده. منابع روسی در چهارم ژوئن اعلام کردند که وزارت دفاع ایران سفارش خرید ۱۲ فروند جنگنده Su-30SM2 را نیز ثبت کرده که نسبت به Su-35 نسخهای سادهتر از خانواده Su-27 محسوب میشود. همچنین نشانههای متعددی وجود دارد که حاکی از ثبت سفارش جنگندههای نسل پنجم Su-57 از سوی وزارت دفاع ایران است، هرچند به دلیل حجم بالای سفارشهای قبلی، انتظار نمیرود روند تحویل این جنگندهها پیش از حوالی سال ۲۰۳۰ آغاز شود.
از سوی دیگر، این احتمال نیز وجود دارد که ایران پس از دریافت ۴۸ فروند اولیه، سفارشهای بیشتری برای Su-35 ثبت کند، زیرا نیروی هوایی این کشور همچنان بیش از ۳۰۰ جنگنده فرسوده در اختیار دارد و توان جذب تعداد زیادی جنگنده جدید را خواهد داشت. علاوه بر این، احتمال ثبت سفارشهای صادراتی جدید از سوی کشورهای دیگر، بهویژه کره شمالی، وجود دارد و همین موضوع میتواند باعث گردد سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ به نقطه عطفی تبدیل شوند که پس از آن نیروی هوافضای روسیه دیگر مانند گذشته Su-35 را در مقیاس گسترده دریافت نکند.
