سیطره ربات‌ها بر میدان جنگ نظامی آغاز شده است

سربازان رباتیک انسان‌نما هنوز سال‌ها با ما فاصله دارند، اما پهپادهای مجهز به هوش مصنوعی، خودروهای خودران و فرآیندهای ماشینی برای تصمیم‌گیری در میدان جنگ، همین حالا نیز به واقعیت پیوسته‌اند.

آیا سربازان رباتیکِ مجهز به هوش مصنوعی (AI) میدان نبرد را تسخیر خواهند کرد؟ اگر تصویر شما از یک سرباز رباتیک برگرفته از فیلم The Terminator است، پاسخ احتمالا خیر خواهد بود. اما اگر تصویر شما هجومی از دسته‌های پهپادی هدایت‌شونده با هوش مصنوعی، خودروهای زمینی خودران، تانک‌های رباتیک و نرم‌افزارهایی است که سریع‌تر از هر انسانی در میدان جنگ تصمیم‌گیری می‌کنند، باید گفت که این سناریو هم‌اکنون در حال اجراست.

تردیدی نیست که جنگ در عصر حاضر، به شکل فزاینده‌ای به رقابت میان ماشین‌ها تبدیل می‌شود. نبرد در اوکراین این واقعیت را بیش از هر منازعه دیگری در تاریخ به تصویر کشیده است. امروز اوکراین و روسیه سالانه میلیون‌ها پهپاد تولید می‌کنند که وظایف مربوط به شناسایی، پشتیبانی، دیده‌بانی توپخانه و عملیات‌های هجومی را به کل دگرگون کرده‌اند.

سامانه‌های بدون سرنشین در حال حاضر از نیروهای انسانی در مناطق جنگی فعال مانند اوکراین پیشی گرفته‌اند؛ جایی که ده‌ها هزار پهپاد و سکوی خودران در آن مستقر هستند. در حالی که این نبرد به آینده‌ای اشاره دارد که در آن حسگرها، پهپادها و تسلیحات در شبکه‌های یکپارچه و تحت پشتیبانی هوش مصنوعی ادغام می‌شوند، نبرد ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران واقعیت اقتصادی جنگ‌های مدرن را برجسته می‌کند.

پهپادها و موشک‌های ارزان‌قیمتی که تنها ده‌ها هزار دلار ارزش دارند، بارها مدافعان را مجبور کرده‌اند تا موشک‌های رهگیری به ارزش صدها هزار یا حتی میلیون‌ها دلار شلیک کنند. این امر ثابت می‌کند که نتایج نبردهای آینده ممکن است بیش از آنکه به برتری فناوری وابسته باشد، بر اساس نسبت‌های تبادل هزینه تعیین شود.

نسل اول ربات‌های نظامی شباهتی به انسان ندارند؛ در عوض، آن‌ها به شکل پهپادهای انتحاری، هواپیماهای شناسایی خودران، خودروهای رباتیک زمینی برای حمل مهمات و قایق‌های بدون سرنشین برای حمله به ناوهای جنگی ظاهر شده‌اند.

در ماه آوریل، اوکراین اعلام کرد که یک عملیات برای تصرف یکی از مواضع روسیه به طور کامل با استفاده از سامانه‌های بدون سرنشین، از جمله پهپادهای هوایی و خودروهای رباتیک زمینی و بدون حضور مستقیم نیروهای تهاجمی انسانی انجام شده است. هرچند انسان‌ها همچنان وظیفه برنامه‌ریزی و نظارت بر این مأموریت را بر عهده داشتند، این عملیات چشم‌اندازی از نحوه شکل‌گیری نبردهای آینده را ارائه داد.

تمرکز اصلی سرمایه‌گذاری‌های نظامی در حال حاضر بر همین حوزه معطوف است. ایالات متحده، چین، روسیه، اوکراین و بسیاری از کشورهای عضو ناتو (NATO) در حال توسعه هواپیماهای خودران، خودروهای رباتیک، زیردریایی‌های بدون سرنشین و سامانه‌های هدف‌گیری با پشتیبانی هوش مصنوعی هستند تا خطر جانی برای سربازان را کاهش و در عین حال کارایی در میدان نبرد را افزایش دهند.

آن آینده هنوز بسیار دور است. یکی از نمونه‌هایی که به‌دقت رصد می‌شود، فانتوم ام‌کی-۱ (Phantom MK-1) است؛ یک ربات انسان‌نما که توسط شرکت آمریکایی فاندیشن توسعه یافته است. در اوایل سال ۲۰۲۶، دو دستگاه از این ربات برای ارزیابی در میدان نبرد، عمدتا برای مأموریت‌های شناسایی و پشتیبانی، به اوکراین ارسال شد. این استقرار یکی از اولین تلاش‌های شناخته‌شده برای آزمایش یک ربات انسان‌نما در یک منطقه جنگی فعال بود؛ اما این آزمایش‌ها محدودیت‌های این فناوری را نیز آشکار ساخت.

بیشتر بخوانید: آزمایش سربازهای رباتیک در خط مقدم اوکراین

فانتوم ام‌کی-۱ تنها می‌تواند محموله‌های کوچکی را حمل کند، دوام باتری محدودی دارد و هنوز در انجام بسیاری از کارهایی که انسان‌ها بدون زحمت انجام می‌دهند، با چالش روبروست. گزارش‌های حاصل از آزمایش‌های اوکراین نشان می‌دهد که این ربات‌ها بیشتر برای مأموریت‌های پشتیبانی و تدارکاتی مفید بوده‌اند تا عملیات‌های رزمی.

حتی مدیران شرکت فاندیشن نیز استدلال می‌کنند که ربات‌های انسان‌نما بیشتر احتمال دارد به عنوان خط اول دفاع، سکوی شناسایی یا سامانه حفاظت از نیروها عمل کنند تا جایگزینی برای سربازان پیاده‌نظام. فلسفه این شرکت ساده است:

جایی که می‌توانید ابتدا یک ربات را بفرستید، انسان را اعزام نکنید.

مسئله این است که میدان‌های نبرد از سخت‌ترین محیط‌های قابل تصور هستند. یک ربات انسان‌نما باید از میان آوار، گل‌ولای، برف، سنگرها، پله‌ها و بقایای جنگی عبور کند. این ربات باید اشیای ناشناخته را جابه‌جا کند، در برابر جنگ الکترونیک دوام بیاورد، ساعت‌ها بدون شارژ مجدد فعالیت کند و در محیط‌هایی که به‌سرعت تغییر می‌کنند، تصمیم‌گیری کند.

ربات‌ها شاید نیاز داشته باشند پیش از تسلط بر امور جنگی، در انجام کارهای خانه استاد شوند. تا کردن لباس‌ها، پر کردن ماشین ظرفشویی، تمیز کردن آشپزخانه و حرکت در خانه‌های شلوغ به همان قابلیت‌های ادراک، جابه‌جایی و استدلالی نیاز دارد که در نهایت به ربات‌ها اجازه می‌دهد به طور مستقل در میدان نبرد عمل کنند.

این یکی از دلایلی است که چرا شرکت‌هایی مانند تسلا، فیگر، اجیلیتی رباتیکس و یونیتری همچنان تمرکز شدیدی بر کارخانه‌ها، انبارها و عملیات‌های پشتیبانی دارند و کمتر به کاربردهای رزمی می‌پردازند.

بعید است که میدان نبرد آینده در تسخیر ارتش‌هایی از ربات‌های انسان‌نمای تفنگ‌به‌دست باشد. در عوض، این میدان احتمالا شامل سربازان انسانی خواهد بود که در کنار تعداد زیادی از سامانه‌های خودران فعالیت می‌کنند. نرم‌افزارهای هوش مصنوعی اطلاعات را پردازش خواهند کرد، پهپادها وظیفه شناسایی و حملات را بر عهده خواهند گرفت، خودروهای رباتیک مأموریت‌های خطرناک را مدیریت می‌کنند و سکوهای بدون سرنشین به طور فزاینده‌ای وظایفی را که زمانی به انسان‌ها محول شده بود، انجام خواهند داد.

بزرگ‌ترین تحول ممکن است اصلا در پوسته و بدنه ربات‌ها رخ ندهد؛ بلکه تبدیل شدن هوش مصنوعی به سیستم‌عامل نامرئی پشت تصمیم‌گیری‌های نظامی باشد. به عبارت دیگر، سربازان رباتیک در راه هستند، اما آن‌ها ممکن است هیچ شباهتی به آنچه در فیلم‌های هالیوودی دیده‌ایم، نداشته باشند.