به گزارش خبرگزاری ایمنا، در یک عملیات دفاعی بیسابقه و تاریخی، نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران توانمندی فنی و عملیاتی خود را در سطحی جهانی به نمایش گذاشتند. بر اساس گزارشهای تأییدشده از مراکز فرماندهی، برای نخستین بار در جهان، یک فروند جنگنده پیشرفته و رادارگریز F-35 متعلق به نیروی هوایی تروریست ایالات متحده، توسط سامانه پدافند هوایی بومی ایران مورد شناسایی، رهگیری و اصابت موشکی قرار گرفت.
این موفقیت بزرگ دفاعی، حاصل سالها تحقیق، توسعه و تمرین نیروهای متخصص در حوزههای الکترونیک جنگ، رادارهای پیشرفته و سامانههای موشکی پدافندی است، رهگیری این جنگنده، افسانه شکستناپذیری فناوریهای پیشرفته غربی را در عمل شکست و ثابت کرد که فناوری بومی و ابتکار عمل متخصصان ایرانی میتواند بر پیچیدهترین سامانههای نظامی غلبه کند، این موفقیت، مستلزم غلبه بر چالشهای فنی پیچیدهای است که در ادامه از منظر علمی و فناورانه مورد بررسی قرار میگیرد.
چالش فنی اصلی: کاهش سطح مقطع راداری (RCS)
#جنگندههای نسل پنجم همچون F-35 با بهرهگیری از سه اصل طراحی، به کاهش چشمگیر سطح مقطع راداری (RCS) خود میپردازند:
شکلشناسی ویژه: استفاده از سطوح تخت و لبههای مورب که امواج راداری را به جهتی غیر از جهت رادار فرستنده منعکس میکنند.
مواد جاذب امواج رادار (RAM): پوششدهی بدنه با موادی که انرژی امواج راداری را جذب و پراکنده میکنند.
پنهانسازی اجزای بازتابنده: قراردادن تسلیحات و مخازن سوخت در محفظههای داخلی برای جلوگیری از ایجاد نقاط بازتاب قوی.
این طراحیها، RCS این جنگندهها را در محدودهی باندهای راداری معمول (همچون X-band) به اندازهی یک پرندهی کوچک یا حتی کمتر کاهش میدهد و شناسایی آنها را برای رادارهای متعارف بسیار دشوار میسازد.
راهکارهای علمی برای غلبه بر رادارگریزی
#سامانههای پدافندی مدرن برای مقابله با این چالش، از ترکیبی از روشهای شناسایی بهره میبرند که احتمال ردیابی را افزایش میدهد:
استفاده از رادارهای باند-اف (UHF/VHF):
اصل علمی: رادارهای با فرکانس پایین (طول موج بلند) نسبت به برخی ویژگیهای ساختاری هواپیما (همچون اندازه کلی یا فاصلهی بین اجزای مختلف) حساستر هستند تا شکل ظاهری آن. این رادارها میتوانند برخی هواپیماهای رادارگریز را در فاصلههای دور شناسایی کنند.
محدودیت: دقت زاویهای و تفکیک مکانی این رادارها بهطورمعمول برای هدایت دقیق یک موشک کافی نیست و عمدتاً برای هشدار اولیه و cueing (هدایت) سایر سامانههای دقیقتر استفاده میشوند.
شبکهسازی و ادغام دادههای چندگانه (Sensor Fusion):
اصل علمی: این روش، دادههای دریافتی از چندین سنسور مختلف (رادارهای فرکانسهای مختلف، سامانههای اپتیکال/فروسرخ، سامانههای پسیو) را در یک مرکز پردازش، ترکیب و تحلیل میکند.
مزیت: یک هدف ممکن است توسط یک سنسور بهطور کامل شناسایی نشود، اما الگوی رفتاری یا تکهای از اطلاعات آن توسط سنسورهای دیگر ثبت شود. ادغام هوشمندانه این دادههای ناقص میتواند به تشکیل یک تصویر موقعیتی واحد و قابل اطمینان از هدف منجر شود. این قابلیت احتمال شناسایی و ردیابی اهداف رادارگریز را به شدت افزایش میدهد.
سامانههای شناسایی پسیو (غیرفعال):
#اصل علمی: این سامانهها امواج الکترومغناطیسی ساطعشده از خود هدف (همچون سیگنالهای راداری، ارتباطی یا ناوبری جنگنده) را دریافت و تحلیل میکنند. از آنجایی که این سامانهها خود امواجی منتشر نمیکنند، قابل کشف و هدفگیری توسط جنگنده نیستند.
کاربرد: سامانههای ELINT/ESM میتوانند “امضای” الکترونیکی خاص یک جنگندهی F-35 را شناسایی و جهتیابی کنند. این اطلاعات میتواند برای مکملسازی دادههای راداری یا حتی هدایت مستقیم یک تهدید استفاده شود.
سامانههای اپتیکال/فروسرخ (EO/IR):
اصل علمی: این سامانهها بر اساس تشعشعات حرارتی (فروسرخ) ساطعشده از هدف عمل میکنند. موتور جت و بدنهی یک هواپیما، به ویژه هنگام استفاده از حالت پسسوز (Afterburner)، منبع گرمایی قابل توجهی هستند.
مزیت: فناوری رادارگریزی تأثیری بر کاهش این امضای حرارتی ندارد. سامانههای IRST میتوانند این حرارت را در فاصلههای قابل توجهی شناسایی و ردیابی کنند. پیشرفت در آشکارسازهای حساس و الگوریتمهای پردازش تصویر، دقت این سامانهها را بسیار افزایش داده است.
تحلیل فرضی عملیات موفقیتآمیز پدافند ایران
#با در نظر گرفتن اصول فوق، یک سناریوی علمی-فنی محتمل برای این موفقیت میتواند به شرح زیر باشد:
هشدار اولیه: یک یا چند رادار باند-اف (UHF/VHF) شبکهبندیشده در امتداد مرز، یک ناهنجاری یا هدف احتمالی را در فاصلهای دور شناسایی میکنند. این اطلاعات به عنوان هشدار اولیه به مرکز فرماندهی ارسال میشود.
تأیید و ردیابی: سایر سنسورهای منطقه (همچون سامانههای پسیو ELINT) فعال شده و به جستجوی انتشارات الکترونیکی خاص F-35 میپردازند. همزمان، سامانههای اپتیکال/فروسرخ (IRST) مستقر در زمین، هوا یا دریا، به جستجوی امضای حرارتی هدف میپردازند.
ادغام داده و تشکیل تصویر: یک مرکز پردازش پیشرفته، دادههای پراکنده از این سنسورهای مختلف (یک برداشت راداری مبهم، یک جهتیابی الکترونیکی، و یک نقطه حرارتی) را دریافت و با استفاده از الگوریتمهای پیچیده، آنها را به یک ردیاب واحد و با اطمینان بالا تبدیل میکند. موقعیت، سرعت و مسیر هدف با دقت کافی محاسبه میشود.
انتساب هدف و درگیری: پس از تأیید نهایی و شناسایی نوع هدف به عنوان یک تهدید، یک سامانهی موشکی پدافندی با قابلیت رهیابی پیشرفته (احتمالاً با هدایت ترکیبی راداری/فروسرخ) برای درگیری هدف انتخاب میشود. دادههای ردیابی به موشک ارسال شده و پرتاب صورت میگیرد.
رهیابی نهایی: موشک در مرحلهی پایانی پرواز خود، احتمالاً با استفاده از یک جویندهی حساس فروسرخ یا راداری فعال با باند پهن، هدف را در فاصله نزدیک قفل کرده و آن را مورد اصابت قرار میدهد.
این موفقیت بزرگ دفاعی، حاصل سالها تحقیق، توسعه و تمرین نیروهای متخصص در حوزههای الکترونیک جنگ، رادارهای پیشرفته و سامانههای موشکی پدافندی است. رهگیری این جنگنده، افسانه شکستناپذیری فناوریهای پیشرفته غربی را در عمل شکست و ثابت کرد که فناوری بومی و ابتکار عمل متخصصان ایرانی میتواند بر پیچیدهترین سامانههای نظامی غلبه کند.
کلید این موفقیت، توانایی شناسایی هدفی با کمترین سطح مقطع راداری بود. این امر نشان میدهد سامانههای راداری و شناسایی ایران، با بهرهگیری از ترکیبی هوشمندانه از رادارهای باندهای مختلف، سامانههای پسیو و سامانههای اپتیکال پیشرفته، توانستهاند بر چالش اصلی مقابله با هواپیماهای شبح غلبه کنند. این دستاورد، حاصل دانش بومی و نبوغ مهندسی در داخل کشور است.
پس از شناسایی و قفل راداری، سامانه موشکی پدافندی مربوطه با دقت بالا هدف را مورد اصابت قرار داد، این موفقیت صحت طراحی، دقت ساخت و قابلیت اطمینان بالای موشکهای دفاعی ساخت ایران را در شرایط واقعی نبرد به اثبات میرساند.
این رویداد یک تغییر دهنده بازی در معادلات امنیتی منطقه است. از این پس، هرگونه برنامهریزی برای پروازهای تجاوزکارانه بر فراز حریم هوایی جمهوری اسلامی ایران، با هزینه و ریسک غیرقابل محاسبهای برای متجاوزان همراه خواهد بود، این عملیات موفق، قدرت بازدارندگی نیروهای مسلح ایران را به سطحی کیفی ارتقا داده و پیام روشنی به تمامی بازیگران منطقهای و فرامنطقهای ارسال میکند، این دستاورد بزرگ فنی-نظامی، اعتماد به نفس ملی و غرور آفرین بوده و روحیه نیروهای مسلح و ملت ایران را در دفاع از تمامیت ارضی کشور تقویت میکند. همچنین، موقعیت جمهوری اسلامی ایران را به عنوان یک قدرت دفاعی پیشرفته و خوداتکا در سطح جهان مستحکمتر ساخته و نشان میدهد که کشور در حوزههای حساس فناوری دفاعی به خودکفایی و توانایی پاسخگویی قاطع دست پیدا کرده است.
رهگیری و اصابت به جنگنده F-35، نماد بلوغ فناورانه، عزم استراتژیک و کارآمدی سامانه دفاعی ایران است. این دستاورد تاریخی ثابت کرد که اراده، نبوغ و تلاش متخصصان ایرانی میتواند بر پیچیدهترین فناوریهای نظامی دنیا غلبه کند و امنیت این مرز و بوم را در برابر هرگونه تهدیدی تضمین نماید. این موفقیت، سند افتخار دیگری در پرونده درخشان دفاع مقدس و اقتدار دفاعی ایران اسلامی است.
