شرکت ارتباطات زیرساخت از رشد قابل توجه فعالیت ایران در بازار ترانزیت بینالمللی داده خبر داده است. به گفته بهزاد اکبری، معاون وزیر ارتباطات و مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت، فروش ترانزیت داده در دو سال گذشته حدود ۱۰۰ درصد افزایش پیدا کرده و این بخش به یکی از منابع درآمدی مهم شرکت تبدیل شده است.
اکبری در نشست خبری خود درباره عملکرد شرکت ارتباطات زیرساخت اعلام کرد که توسعه شبکه و افزایش ظرفیت ارتباطات بینالملل در سالهای اخیر دنبال شده و رشد فروش ترانزیت داده نیز نتیجه همین سرمایهگذاریها بوده است. بر اساس اظهارات او، درآمد حاصل از این بخش توانسته بخشی از هزینهها و بدهیهای ارزی شرکت زیرساخت را جبران کند.
ترانزیت داده در واقع به عبور ترافیک اینترنتی کشورهای دیگر از مسیرهای ارتباطی یک کشور گفته میشود. ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی خود میان شرق و غرب آسیا، ظرفیت تبدیلشدن به یکی از مسیرهای مهم انتقال داده در منطقه را دارد و طی سالهای گذشته برنامههایی برای استفاده اقتصادی بیشتر از این موقعیت دنبال شده است.
در همین راستا، شرکت ارتباطات زیرساخت توسعه شبکه IP کشور را نیز در دستور کار قرار داده است. طبق اعلام مدیرعامل این شرکت، ظرفیت شبکه IP کشور در یک سال گذشته بیش از ۵۰ درصد افزایش پیدا کرده و تجهیزات و فناوریهای جدید نیز در لایههای مختلف شبکه مورد استفاده قرار گرفتهاند. دولت نیز این توسعه را بخشی از برنامه افزایش تابآوری و ظرفیت ارتباطی کشور میداند.
اما رشد ترانزیت داده به معنای آن نیست که وضعیت ترافیک اینترنت کاربران ایرانی بهطور کامل به شرایط گذشته برگشته است. اکبری گفته است ترافیک بینالملل ایران اکنون به حدود ۹۰ درصد ترافیک دیماه سال گذشته رسیده است. به گفته او، کاهش باقیمانده لزوماً به معنای کاهش مصرف شبکه نیست، زیرا بخشی از ترافیک پس از تحولات و اختلالات اخیر از مسیرهای رسمی خارج شده است.
یکی از نکات قابل توجه در اظهارات مدیرعامل زیرساخت، اشاره به ترافیکی در حدود یک ترابیتبرثانیه از مسیرهای غیررسمی است که به گفته او عمدتاً از طریق استارلینک انجام میشود. این رقم در کنار کاهش مشابه در ترافیک مسیرهای رسمی مطرح شده و نشان میدهد بخشی از مصرف اینترنت کاربران دیگر از شبکه بینالملل تحت مدیریت اپراتورها و شرکت زیرساخت عبور نمیکند.
موضوع دیگری که میتواند روی تجربه کاربران ایرانی تأثیر بگذارد، محدودیت دسترسی به بخشی از سرویسها و دامنههای خارجی است. اکبری اعلام کرده پایش صدها هزار دامنه پربازدید جهان نشان میدهد حدود ۳۱ درصد از این دامنهها برای کاربران ایرانی در دسترس نیستند. این محدودیتها لزوماً همگی ناشی از سیاستهای داخلی نیستند و بخشی از آنها به تحریمها و محدودیتهای اعمالشده از سوی سرویسدهندگان خارجی مربوط میشود.
در کنار توسعه ظرفیت داخلی، زیرساخت روی افزایش مسیرهای بینالمللی نیز تمرکز کرده است. هدف این است که وابستگی شبکه به تعداد محدودی مسیر کاهش پیدا کند تا در صورت قطع یا اختلال یک لینک بینالمللی، ترافیک بتواند از مسیرهای دیگر عبور کند. مدیرعامل زیرساخت همچنین از تقویت مسیرهای ارتباطی برای افزایش تابآوری شبکه در برابر حملات سایبری و اختلالات خبر داده است.
رشد ۱۰۰ درصدی فروش ترانزیت داده از یک جهت برای اقتصاد دیجیتال ایران اهمیت دارد؛ زیرا در این مدل، ایران صرفاً مصرفکننده پهنای باند بینالملل نیست و میتواند از موقعیت جغرافیایی خود برای عبور ترافیک کشورهای دیگر درآمد کسب کند. در سالهای گذشته نیز بارها موضوع تبدیل ایران به هاب ارتباطی منطقه مطرح شده و توسعه مسیرهای ارتباطی با کشورهای همسایه، از جمله آذربایجان و روسیه، در همین چارچوب دنبال شده است.
با این حال، افزایش فروش ترانزیت داده با بهبود کیفیت اینترنت برای کاربران ایرانی یکسان نیست. ترانزیت بینالمللی یک فعالیت تجاری و زیرساختی است، در حالی که کیفیت اینترنت کاربران به عواملی مانند ظرفیت دسترسی، شبکه اپراتورها، محدودیتهای داخلی و خارجی، مسیریابی، فیلترینگ و وضعیت لینکهای بینالمللی وابسته است. بنابراین رشد این شاخص بهتنهایی نمیتواند به معنای سریعترشدن اینترنت برای همه کاربران باشد.
اگر برنامه توسعه مسیرهای بینالمللی و افزایش ظرفیت شبکه ادامه پیدا کند، ایران میتواند سهم بیشتری از بازار ترانزیت داده منطقه را به دست آورد. اما برای تبدیل این ظرفیت جغرافیایی به یک مزیت پایدار، علاوه بر افزایش پهنای باند، ثبات شبکه، مسیرهای متعدد ارتباطی، سرمایهگذاری در زیرساخت و دسترسی پایدار به سرویسهای بینالمللی نیز اهمیت زیادی دارد.
