رؤیای داشتن مجموعه سومی از دندانها آنقدر شگفتانگیز است که بیشتر به داستانهای علمیتخیلی شباهت دارد.
تصور کنید دندانی را از دست بدهید و به جای استفاده از ایمپلنت یا دندان مصنوعی، یک دندان طبیعی جدید در همان محل رشد کند. گروهی از پژوهشگران ژاپنی سالهاست روی تحقق این ایده کار میکنند. آنها تمرکز خود را روی پروتئینی به نام USAG-1 گذاشتهاند که در روند شکلگیری دندان نقش دارد. فرضیه اصلی این است که اگر عملکرد این پروتئین مهار گردد، یکی از موانع طبیعی ایجاد دندان از بین میرود و امکان تشکیل دندان جدید فراهم میشود. آزمایشهای انجامشده روی حیوانات نتایج امیدوارکنندهای داشته، اما هنوز مشخص نیست که این روش در انسان نیز همین تأثیر را خواهد داشت.
این تحقیقات ادامه مطالعهای است که در سال ۲۰۲۱ در نشریه Scientific Reports منتشر شد. آن پژوهش نشان داد که درمان موضعی با هدف قرار دادن USAG-1 میتواند تعداد دندانهای موشها را تغییر دهد. پس از آن، پروژه از مرحله آزمایشهای حیوانی وارد بررسیهای انسانی شد.
سامانه ملی ثبت کارآزماییهای بالینی ژاپن اعلام کرده که نخستین مطالعه انسانی داروی TRG035 به پایان رسیده. این پژوهش یک کارآزمایی فاز یک، با تزریق یک دوز و افزایش تدریجی مقدار دارو بود که روی ۳۰ مرد سالم بین ۳۰ تا کمتر از ۶۵ سال انجام شد. همه شرکتکنندگان دستکم یک دندان آسیاب خود را از دست داده بودند. در این مطالعه پنج سطح دوز از ۰.۴ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم تا ۲۴ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم بررسی شد و هدف اصلی، ارزیابی ایمنی دارو بود.
داروی جدید در چه مرحلهای قرار دارد؟
#شرکت تورگم بیوفارما که توسعه این دارو را بر عهده دارد نیز اعلام کرده که مطالعه فاز نخست در ژاپن با موفقیت به پایان رسیده است. البته این پیشرفت به معنای اثبات توانایی دارو برای رویاندن دندان در انسان نیست و هنوز شواهد کافی برای چنین نتیجهای وجود ندارد.
کاتسو تاکاهاشی، پژوهشگر اصلی این پروژه و رئیس بخش دندانپزشکی و جراحی دهان در مؤسسه تحقیقات پزشکی بیمارستان کیتانو در شهر اوساکا، میگوید که رویاندن دندان جدید همیشه بزرگترین آرزوی دندانپزشکان بوده است. او توضیح داد که از دوران دانشجویی تحصیلات تکمیلی روی این موضوع کار کرده و از همان زمان اطمینان داشته که روزی این هدف دستیافتنی خواهد شد. به گفته او، امید این است که در آینده داروی رشد مجدد دندان در کنار دندان مصنوعی و ایمپلنت به سومین گزینه درمانی تبدیل شود.
تاکاهاشی سالهای زیادی را صرف بررسی زیستشناسی رشد مجدد دندان کرده و بهویژه روی عوامل ژنتیکی مؤثر بر تعداد دندانها تمرکز داشته. او توضیح داد که تنها با جهش در یک ژن، تعداد دندانها تغییر میکند و به همین دلیل همان ژن را به عنوان هدف تحقیقات خود انتخاب کردهاند، زیرا باور دارد از این طریق میتوان تعداد دندانهای انسان را تغییر داد.
پژوهشگران دریافتند که پروتئین USAG-1 در موشها نقش محدودکننده در رشد دندان دارد. بنابراین اگر از تشکیل این پروتئین جلوگیری شود، احتمال ایجاد دندانهای جدید افزایش مییابد. بر همین اساس، آنها دارویی طراحی کردند که این پروتئین را مهار میکند و در آزمایشهای انجامشده باعث رشد دندانهای تازه در موشها شد.
مقالهای که در سال ۲۰۲۳ در نشریه Regenerative Therapy منتشر شد، به نبود روشهای درمانی تثبیتشده برای رشد مجدد دندان اشاره کرد و پژوهشهای مربوط به آنتیبادی ضد USAG-1 در موشها را گامی مهم و امیدوارکننده برای درمان ناهنجاریهای دندانی انسان دانست. با این حال، مقاله جدیدتری که در سال ۲۰۲۶ در نشریه Stem Cell Reviews and Reports منتشر شد، با احتیاط بیشتری به این موضوع پرداخت و اعلام کرد که USAG-1 ممکن است یکی از عوامل کلیدی کنترلکننده رشد دندان باشد و راهکارهای مبتنی بر مهار این پروتئین شاید در شرایط خاص بتوانند امکان ادامه تشکیل دندان را از نظر زیستی فراهم کنند.
این دارو ابتدا برای چه کسانی استفاده خواهد شد؟
#به نظر میرسد نخستین گروهی که از این روش درمانی بهره خواهند برد، بزرگسالانی که دندانهای خود را بر اثر پوسیدگی، بیماری لثه، آسیب یا افزایش سن از دست دادهاند، نباشند. برنامه فعلی شرکت تورگم بیوفارما بر درمان افرادی متمرکز است که به طور مادرزادی با کمبود دندان متولد شدهاند، بهویژه کسانی که دچار هیپودنشیا یا الیگودنشیا شدید هستند و چندین دندان دائمی در دهان آنها هرگز تشکیل نشده است.
در یادداشتی که در ماه مه سال ۲۰۲۶ برای سرمایهگذاران منتشر شد، اعلام گردید که نخستین هدف این درمان، بیماران مبتلا به نبود مادرزادی دستکم شش دندان دائمی هستند؛ مشکلی که حدود ۰.۱ درصد جمعیت را درگیر میکند.
در نتیجه، این احتمال همچنان وجود دارد که انسانها پس از دو مجموعه معمول دندانهای خود، هنوز ظرفیت نهفتهای برای تشکیل دندانهای جدید داشته باشند. تاکاهاشی معتقد است یافتههای پیشین از وجود نشانههایی برای شکلگیری مجموعه سوم دندانها حکایت دارد. همچنین پدیده هایپردنشیا یا رشد دندانهای اضافی در برخی افراد، یکی از دلایلی است که باعث شده این فرضیه از نظر علمی قابل توجه باشد.
در صفحه معرفی فناوری شرکت تورگم نیز آمده است که اگر آنتیبادی ضد USAG-1 در بخشی که از آن با عنوان سومین تیغه دندانی یاد میشود تزریق شود، شاید بتوان در بزرگسالان دندان سومی ایجاد کرد. با این حال، این احتمال هنوز قطعی نیست و پژوهشگران باید نشان دهند که چنین دارویی میتواند دندانی با محل مناسب، عملکرد مطلوب و کاربرد بالینی واقعی ایجاد کند؛ دندانی که بهدرستی از لثه خارج شود، با استخوان و بافتهای دهان هماهنگ گردد و بدون ایجاد عوارض جدید وظیفه خود را انجام دهد.
منابع مالی لازم برای ادامه این تحقیقات نیز در حال تأمین است. شرکت تورگم در ماه مه ۲۰۲۶ اعلام کرد که حدود ۵.۳ میلیون دلار معادل ۸۵۰ میلیون ین سرمایه جدید جذب کرده. این شرکت همچنین اعلام کرد که مجموع سرمایههای دریافتی آن، شامل کمکهای مالی و یارانهها، از ۲۹ میلیون دلار یا حدود ۴.۶ میلیارد ین فراتر رفته است. به گفته شرکت، این سرمایه برای اجرای کارآزماییهای بالینی فاز دوم TRG035 در ژاپن و آمادهسازی مقدمات توسعه این دارو در ایالات متحده هزینه خواهد شد.
تورگم هدفگذاری کرده که این فناوری تا سال ۲۰۳۰ به مرحله استفاده عملی برسد، اما این تنها یک برنامه آینده است و تضمینی برای تحقق آن وجود ندارد. اگرچه داروی TRG035 مرحله اولیه بررسی ایمنی را پشت سر گذاشته، هنوز باید ثابت شود که این دارو واقعاً قادر است در دهان انسان یک دندان جدید، سالم و کاربردی ایجاد کند.
