نتایج جدید نشان میدهد که محیط فضایی نهتنها روند آسیبدیدگی بافت قلب را با سرعت بیشتری آشکار میکند، بلکه بستر مناسبی برای ساخت بافتهای قلبی پیشرفته و درمانهای نوین نیز فراهم میسازد.
این یافتهها را دکتر آرون شارما، مدیر مرکز پژوهش پزشکی فضایی در مؤسسه سدارز-ساینای لسآنجلس، در چهلوششمین نشست سالانه و جلسات علمی انجمن بینالمللی پیوند قلب و ریه در شهر تورنتو ارائه کرد.
به گفته شارما، محیط فضا ماهیتی دوگانه دارد. از یک سو، نبود جاذبه طبیعی باعث میشود که قلب و عضلات بسیار سریعتر از شرایط زمینی ضعیف شوند و نشانههای مشابه بیماریهای قلبی زودتر پدیدار گردد. از سوی دیگر، همین شرایط امکان رشد بهتر ساختارهای سهبعدی بافت قلب و تولید نمونههای آزمایشگاهی پیشرفته را فراهم میکند.
او گفت: «در ریزگرانش، افت عملکرد قلب و عروق با سرعت بیشتری رخ میدهد. این وضعیت به ما اجازه میدهد تغییراتی را که روی زمین ممکن است سالها طول بکشد، طی چند هفته بررسی کنیم.»
آزمایشگاه دکتر شارما هماکنون پروژههایی را در ایستگاه فضایی بینالمللی دنبال میکند. این پروژهها بر بررسی سازوکارهای سلولی نارسایی قلبی و استفاده از سلولهای بنیادی برای تولید اندامکهای کوچک قلبی متمرکز هستند.
این اندامکها که ارگانوئید قلبی نام دارند، ساختارهایی سهبعدی و کوچک هستند که عملکرد طبیعی قلب را شبیهسازی میکنند. پژوهشگران از آنها برای شناسایی داروهای جدید و بررسی واکنش بافت قلب در شرایط فشار، بیماری و فرسودگی استفاده میکنند.
شارما بیان کرد که درک بهتر از چگونگی نارسایی و بهبود عضله قلب میتواند به بهینهسازی وضعیت بیماران پیش از پیوند نیز کمک کند و قلب و دیگر اندامهای آنها را در مدت انتظار برای دریافت عضو اهدایی در شرایط مناسبتری نگه دارد.
یکی دیگر از کاربردهای این فناوری، کمک به بیماران مبتلا به نارسایی شدید قلبی است که در صف انتظار پیوند قرار دارند. وصلههای عضله قلب ساختهشده از سلولهای بنیادی پرتوان القایی میتوانند عملکرد قلب آسیبدیده را تثبیت کنند، زمان بیشتری برای بیماران فراهم آورند و نیاز به جایگزینی کامل عضو را کاهش دهند.
او توضیح داد: «این وصلهها هماکنون روی زمین تولید میشوند، اما محیط کمگرانش میتواند امکان ساخت نمونههایی ضخیمتر، مقاومتر و پایدارتر را فراهم کند؛ نمونههایی که پس از بازگشت به زمین کمتر دچار فروپاشی ساختاری شوند.»
به گفته پژوهشگران، فناوری تولید بافت در فضا در آینده میتواند باعث ساخت دریچههای قلبی بادوامتر، مجراهای زیستی پیشرفته و ساختارهای حمایتی دقیقتر شود. چنین دستاوردهایی، احتمال نیاز به جراحیهای تکراری را کاهش میدهد و در برخی بیماران، زمان نیاز به پیوند کامل قلب را به تعویق میاندازد.
شارما تصریح کرد که اگر امکان تولید بافتهای بزرگ و دارای رگهای خونی در فضا فراهم شود، شاید در آینده بتوان بخشهای وسیعی از عضله قلب را برای ترمیم سکتههای شدید یا جایگزینی قسمتهایی از قلب پیوندی نارس تولید کرد.
به گفته او، این پروژهها بخشی از چشماندازی بزرگتر برای تولید اندام و بافت برحسب نیاز هستند؛ رویکردی که در آن میتوان از سلولهای بنیادی هر بیمار، بافت یا سلول قلبی متناسب با ویژگیهای ژنتیکی همان فرد تولید کرد.
نشست سالانه انجمن بینالمللی پیوند قلب و ریه از ۲۲ تا ۲۵ آوریل در مرکز همایشهای مترو تورنتو کانادا برگزار میشود.
