شاید در نگاه اول تودههای کوچک مدفوع یک سنجاب باستانی چیزی بیارزش به نظر برسد، اما همین بقایای کوچک توانستهاند پنجرهای کمنظیر به دنیایی باز کنند که صدها هزار سال پیش روی زمین وجود داشت.
این فضولات که در لانههای یخزده سنجابهای زمینی در منطقه یوکان کانادا حفظ شده بودند، تا ۷۰۰ هزار سال قدمت دارند و یکی از کهنترین منابع دیانای کشفشده در جهان به شمار میروند. پژوهشگران با بررسی این نمونهها، آرشیوی حیرتانگیز از اطلاعات ژنتیکی مربوط به گیاهان، قارچها، باکتریها و جانوران عصر یخبندان را به دست آوردند.
در میان این آثار ژنتیکی، دیانای جانوران بزرگی مانند ماموت پشمالو، گاومیش استپی منقرضشده، اسبهای باستانی، خرگوش برفی آمریکایی و خود سنجابهای زمینی قطبی شناسایی شد. دانشمندان حتی ردهایی از گرگ خاکستری، گوزن کاریبو، موشهای قطبی و یک گربهسان بزرگ مرموز را نیز پیدا کردند؛ شکارچیای که احتمال دارد شیر کوهی یا یوزپلنگ آمریکایی منقرضشده بوده باشد.
اما یک پرسش مهم مطرح میشود: چگونه دیانای چنین جانوران بزرگی در مدفوع یک سنجاب کوچک سر از آزمایشگاه درآورده است؟
پاسخ در سبک زندگی این جوندگان نهفته است. سنجابهای زمینی قطب شمال، مانند خویشاوندان امروزی خود، همهچیزخوار و فرصتطلب بودند و علاوه بر گیاهان و قارچها، از حشرات، جوندگان کوچک و لاشه حیوانات نیز تغذیه میکردند. آنها همچنین عادت داشتند تکههای گیاه، استخوان، دانهها و اشیای مختلف را جمعآوری کرده و به لانههای خود ببرند؛ رفتاری که باعث شده لانههای آنها به نوعی کپسول زمان طبیعی تبدیل شود.
به گفته پژوهشگران، حتی ممکن است برخی از این ردهای ژنتیکی از جانوران شکارچی به جا مانده باشد که برای شکار سنجابها وارد لانههایشان شده بودند.
در مورد DNA در گیزمکس بیشتر بخوانید:
- پشهها کتابخانهای از دیانای جانوران را حمل میکنند
- «دیانای زائد» چگونه به معمای آلزایمر گره خورد؟
- آلفا ژنوم؛ هوش مصنوعی دی ان ای را پیشبینی میکند
دانشمندان با استفاده از دیانای استخراجشده از این فضولات توانستند بیش از ۱۸ ژنوم میتوکندری را بازسازی کنند. در میان آنها، ژنوم میتوکندری به دست آمده از نمونهای با قدمت ۷۰۰ هزار سال، قدیمیترین ژنوم میتوکندری شناختهشدهای است که تاکنون از مدفوع باستانی استخراج شده است.
این کشف تصویری کمسابقه از سرزمین باستانی «برینگیا» ارائه میکند؛ منطقهای پهناور که در دوران عصر یخبندان، زمانی که آسیا و آمریکای شمالی از طریق پلی زمینی به هم متصل بودند، زیستگاه مجموعهای شگفتانگیز از جانوران غولپیکر و گیاهان متنوع بود.
پژوهشگران میگویند مهمترین درس این مطالعه آن است که بزرگترین رازهای گذشته همیشه در دل استخوانهای عظیم یا فسیلهای باشکوه پنهان نشدهاند؛ گاهی یک گلوله کوچک مدفوع که صدها هزار سال در دل یخها خوابیده است، میتواند داستان یک جهان گمشده را برای ما بازگو کند.
