گوگل دیپمایند از مدل هوش مصنوعی جدیدی به نام AlphaGenome 2 رونمایی کرده که برای بررسی اثر تغییرات ژنتیکی بر عملکرد سلولهای بدن طراحی شده است. این مدل میتواند به پژوهشگران کمک کند بفهمند تغییر یک حرف در توالی DNA چگونه فعالیت ژنها را در سلولهای مختلف تغییر میدهد و چه ارتباطی با بروز بیماریها دارد.
مهمترین پیشرفت AlphaGenome 2 نسبت به نسل قبلی، توانایی بررسی دقیقتر انواع سلولهاست. تقریباً تمام سلولهای بدن انسان DNA یکسانی دارند، اما همه ژنها در آنها به یک شکل فعال نیستند. برای مثال، یک تغییر ژنتیکی ممکن است در سلولهای ایمنی تأثیر قابلتوجهی داشته باشد، اما در سلولهای قلب یا مغز اثر متفاوتی ایجاد کند.
گوگل دیپمایند برای آموزش این مدل از بیش از ۱۰۰ میلیون پروفایل سلولی در ۶۸ بافت مختلف استفاده کرده است. AlphaGenome 2 برخلاف نسل قبلی میتواند نوع سلول یا وضعیت زیستی موردنظر را مستقیماً در تحلیل خود لحاظ کند. به این ترتیب، پژوهشگران میتوانند اثر یک تغییر ژنتیکی را در سلولهای مشخص و حتی وضعیتهایی که مدل پیشتر با آنها مواجه نشده است، بررسی کنند.
نتایج یکی از آزمایشهای این مدل در مجموعهدادهای شامل ۲۸ نوع سلول ایمنی نشان میدهد AlphaGenome 2 توانسته است ۳۰ درصد از واریانتهای ژنتیکی علتدار را شناسایی کند. این عملکرد در مدل قبلی که برای دادههای تکسلولی بهینه شده بود، ۱۶ درصد گزارش شده است. همچنین دقت مدل در پیشبینی جهت تغییر فعالیت ژنها، یعنی افزایش یا کاهش فعالیت آنها، از ۲۳ درصد به ۴۳ درصد رسیده است.
یکی از نمونههای مهم عملکرد این مدل به بیماری التهابی روده مربوط میشود. پژوهشگران پیشتر نوعی تغییر ژنتیکی را شناسایی کرده بودند که با افزایش فعالیت ژن ETS2 در سلولهای ایمنی روده ارتباط دارد. گوگل میگوید AlphaGenome 2 توانسته است این ارتباط را بهصورت محاسباتی بازسازی کند و تغییر ژنتیکی موردنظر و نوع سلول درگیر را مشخص کند.
قابلیت دیگر AlphaGenome 2 امکان تحلیل سلولهایی است که در دادههای آموزشی آن حضور نداشتهاند. پژوهشگران میتوانند اطلاعات فعالیت ژنها را از آزمایشهای تکسلولی جدید در اختیار مدل قرار دهند تا اثر تغییرات ژنتیکی را در آن وضعیت بررسی کند؛ بدون اینکه لازم باشد مدل از ابتدا آموزش ببیند. این ویژگی میتواند در مطالعه تغییرات سلولی ناشی از بیماریها، واکسیناسیون و مراحل اولیه رشد کاربرد داشته باشد.
گوگل دیپمایند اعلام کرده است AlphaGenome 2 از طریق API برای پژوهشهای غیرتجاری در دسترس قرار گرفته و دسترسی تجاری به آن فعلاً در مرحله پیشنمایش خصوصی است. این شرکت همچنین تأکید کرده که مدل برای تحقیقات علمی ساخته شده و هنوز برای تشخیص بیماری یا استفاده بالینی تأیید نشده است.
اهمیت AlphaGenome 2 فقط در شناسایی تعداد بیشتری از تغییرات DNA نیست؛ این مدل میتواند مشخص کند یک تغییر ژنتیکی دقیقاً در کدام نوع سلول اثر میگذارد و فعالیت کدام ژن را تغییر میدهد. چنین اطلاعاتی میتواند مسیر آزمایشهای آزمایشگاهی را کوتاهتر کند و به پژوهشگران در انتخاب اهداف مناسب برای تولید دارو کمک کند. البته این فناوری هنوز جایگزین آزمایشهای زیستی و تشخیص پزشکی نیست و نتایج آن باید با دادههای مستقل و مطالعات تجربی تأیید شوند.