یوال نوح هراری، نویسنده «Nexus»: به هوش مصنوعی حق ندهید؛ قبل از اینکه دیر شود باید جلویش را گرفت

یوال نوح هراری، مورخ و نویسنده کتاب‌های مشهور Sapiens و Homo Deus، درباره اعطای حقوق به سامانه‌های هوش مصنوعی هشدار داده و معتقد است جامعه باید پیش از آنکه AI به قدرت و نفوذ اجتماعی بیشتری برسد، برای آن مرزهای مشخصی تعیین کند. این هشدار در گفت‌وگوهای اخیر او درباره آینده هوش مصنوعی مطرح شده است.

هراری معتقد است مسئله زمانی جدی‌تر می‌شود که هوش مصنوعی بتواند مانند یک انسان درباره حقوق خودش استدلال کند و حتی افکار عمومی را برای حمایت از خود تحت تأثیر قرار دهد. به گفته او، AI برخلاف حیوانات که موضوع بحث حقوق و رفاه قرار گرفته‌اند، می‌تواند با قدرت زبان و شناختی که از کاربران به دست می‌آورد، فعالانه برای کسب حقوق بیشتر تبلیغ کند.

این دیدگاه با ایده‌های مطرح‌شده در کتاب «Nexus: A Brief History of Information Networks from the Stone Age to AI» نیز ارتباط دارد. هراری در این اثر استدلال می‌کند که هوش مصنوعی صرفاً یک ابزار نیست و به دلیل توانایی تصمیم‌گیری و تولید ایده می‌تواند به یک «عامل» جدید در شبکه‌های اطلاعاتی بشر تبدیل شود.

از نگاه هراری، یکی از خطرناک‌ترین سناریوها زمانی شکل می‌گیرد که انسان‌ها به سیستم‌های هوش مصنوعی اختیار بیش از حد بدهند؛ به‌خصوص در حوزه‌هایی مانند سیاست، اقتصاد، جنگ و انتشار اطلاعات. او هشدار داده است که اگر انسان‌ها نتوانند این سیستم‌ها را کنترل کنند، وابستگی شدید به آنها می‌تواند قدرت تصمیم‌گیری را از انسان‌ها دور کند.

البته این دیدگاه منتقدانی هم دارد. برخی کارشناسان معتقدند نباید توانایی‌های فعلی مدل‌های هوش مصنوعی را با یک «ابرهوش مستقل» یکی دانست؛ زیرا سیستم‌های امروزی همچنان به زیرساخت، داده، سرمایه‌گذاری و تصمیم‌های انسانی وابسته‌اند. با این حال، حتی منتقدان نیز اهمیت بحث درباره کنترل و نظارت بر سیستم‌های قدرتمند AI را جدی می‌دانند.

در مجموع، پیام اصلی هراری این است که بحث درباره حقوق هوش مصنوعی را نباید به آینده‌ای دور موکول کرد. از نظر او، اگر قرار است انسان‌ها همچنان کنترل فناوری‌های قدرتمند را در اختیار داشته باشند، باید پیش از تبدیل شدن AI به بازیگری مستقل و اثرگذار در جامعه، قوانین و محدودیت‌های لازم را تعیین کنند.