انفجار استفاده از توکن‌های هوش مصنوعی در چین

استفاده از هوش مصنوعی در چین با سرعتی فراتر از انتظار افزایش یافته است؛ به‌طوری‌که مصرف روزانه توکن‌های هوش مصنوعی در کمی بیش از دو سال، بیش از ۱۰۰۰ برابر شده است. این رشد خیره‌کننده اکنون در حال گسترش به بازارهای غربی نیز هست.

بر اساس گزارش اداره ملی آمار چین، مصرف روزانه توکن‌های هوش مصنوعی از ۱۰۰ میلیارد در ابتدای سال ۲۰۲۴ به ۱۰۰ تریلیون تا پایان همان سال افزایش یافت و تا مارس ۲۰۲۵ از مرز ۱۴۰ تریلیون عبور کرد. این رقم تقریبا معادل ۱۰۰ هزار توکن به ازای هر نفر از جمعیت ۱.۴ میلیارد نفری چین است.

توکن‌ها (Tokens) واحدهای کوچکی از متن و داده هستند که مدل‌های هوش مصنوعی برای پردازش و تولید محتوا از آن‌ها استفاده می‌کنند و پایه و اساس همه‌چیز، از پاسخ‌های چت‌بات‌ها گرفته تا ویدیوهای تولیدشده توسط هوش مصنوعی را تشکیل می‌دهند.

کارشناسان صنعت در چین می‌گویند استفاده از توکن‌ها چنان گسترش یافته که در حال تبدیل شدن به پایه و اساس یک اقتصاد کامل است؛ به‌گونه‌ای که خدمات هوش مصنوعی به‌طور فزاینده‌ای بر اساس توکن خرید، فروش و قیمت‌گذاری می‌شوند.

صنعت هوش مصنوعی چین در سطح بین‌المللی نیز در حال پیشروی است. از فوریه ۲۰۲۶، مدل‌های هوش مصنوعی چینی دست‌کم ۳۰ درصد از ترافیک هوش مصنوعی شرکتی را در پلتفرم اوپن‌روتر (OpenRouter) – پلتفرمی که درخواست‌های هوش مصنوعی را به ارائه‌دهندگان مختلف هدایت می‌کند – به خود اختصاص داده‌اند.

به گزارش CNBC، این سهم تا اواسط سال ۲۰۲۶ به اوج خود یعنی ۴۶ درصد رسید؛ رقمی که در مقایسه با میانگین ۱۱ درصدی سال گذشته و سهم ناچیز ۴.۵ درصدی در اوایل سال ۲۰۲۵، جهشی چشمگیر به شمار می‌رود.

ترافیک کلی هوش مصنوعی در OpenRouter نیز با رشدی سریع همراه بوده و از بیش از ۵ تریلیون توکن در هفته در آوریل ۲۰۲۵، به بیش از ۲۰ تریلیون توکن تا آوریل ۲۰۲۶ افزایش یافته است.

عامل اصلی این تغییر، قیمت است. به گفته جاستین سامرویل از OpenRouter، مدل‌های متن‌باز چینی معمولا ۶۰ تا ۹۰ درصد ارزان‌تر از بهترین محصولات شرکت‌هایی نظیر Anthropic و OpenAI هستند و در مجموع مدل‌های هوش مصنوعی چینی بسیار ارزان‌تر تمام می‌شوند.

تا ژوئن ۲۰۲۶، هزینه مدل GPT-5.5 شرکت OpenAI به ازای هر یک میلیون توکن ورودی ۵ دلار بود، در حالی که این رقم برای مدل DeepSeek V4 Flash تنها ۰.۱۴ دلار است. این مزیت قیمتی به مدل‌های چینی کمک کرد تا در بازه زمانی ۹ تا ۱۵ فوریه، با پردازش ۴.۱۲ تریلیون توکن، برای اولین بار از مدل‌های آمریکایی در پلتفرم OpenRouter پیشی بگیرند.

در حال حاضر، شرکت دیپ‌سیک (DeepSeek) با در اختیار داشتن ۱۷.۶ درصد از توکن‌های هدایت‌شده (معادل ۵.۱۳ تریلیون توکن در هفته)، بزرگترین ارائه‌دهنده در پلتفرم OpenRouter محسوب می‌شود. پس از آن، مدل Qwen شرکت علی‌بابا با ۱۳.۹ درصد و ۲.۷۷ تریلیون توکن در هفته قرار دارد.

مدل‌های چینی ۴۶.۴ درصد از کل توکن‌های هدایت‌شده از طریق این پلتفرم را تولید می‌کنند، در حالی که سهم مدل‌های دارای مبدأ آمریکایی ۳۵.۷ درصد است. برترین ارائه‌دهنده آمریکایی، یعنی Anthropic، تنها ۱۴.۸ درصد از این سهم را در اختیار دارد.

آرا خرازین، اقتصاددان ارشد پلتفرم Ramp، هزینه را انگیزه اصلی این جابجایی می‌داند. او خاطرنشان می‌کند که DeepSeek به‌عنوان ارائه‌دهنده نرم‌افزار پیشتاز در شاخص اختصاصی Ramp ظاهر شده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد این فناوری‌ها دیگر صرفا پروژه‌های آزمایشی نیستند، بلکه اکنون در مخارج واقعی شرکت‌ها جای گرفته‌اند.

این احتمال نیز وجود دارد که سیاست‌های ایالات متحده، کسب‌وکارها را به سمت انتخاب گزینه‌های چینی سوق داده باشد. در حال حاضر، تنها حدود ۲۰ سازمان مجاز به پیچیده‌ترین مدل واشنگتن، یعنی GPT-5.6 Sol، دسترسی دارند. در ۹ ژوئیه، مدل GPT-5.6 به‌صورت لایه‌بندی‌شده در دسترس قرار گرفت: مصرف‌کنندگان می‌توانند به نسخه‌های Terra و Luna دسترسی داشته باشند، اما برای استفاده از قدرتمندترین ویژگی‌های نسخه Sol، مجوز فدرال الزامی است.

برخی از فعالان این صنعت استدلال می‌کنند که ایالات متحده با مسدود کردن دسترسی به مدل‌های برتر خود، مصرف‌کنندگان را به سوی جایگزین‌های ارزان‌تر و در دسترس‌تر خارجی سوق می‌دهد.

در مرکز این تغییرات، بخش رایانش ابری علی‌بابا (Alibaba Cloud) قرار دارد. در تاریخ ۸ ژوئیه، هم مؤسسه سیتی ریسرچ (Citi Research) و هم کنت فونگ (Kenneth Fong)، تحلیلگر UBS، پیش‌بینی‌های رشد خود برای درآمد سه ماهه اول مالی ۲۰۲۷ این بخش را از برآورد قبلی ۴۰ درصد، به بیش از ۴۵ درصد (رشد سال‌به‌سال) افزایش دادند.

این پیش‌بینی مبتنی بر آمارهای قدرتمند اخیر است: در سه ماهه چهارم مالی ۲۰۲۶، گروه هوش ابری این شرکت رشد ۴۰ درصدی را در درآمد حاصل از مشتریان خارجی ثبت کرد؛ این یازدهمین سه ماهه متوالی با رشد سه رقمی در محصولات هوش مصنوعی بود که تا آن زمان ۳۰ درصد از درآمدهای خارجی بخش ابری را تشکیل می‌دادند.

با این وجود، نگرانی‌هایی نیز در رابطه با رشد سریع هوش مصنوعیِ چین وجود دارد.

تحت قانون اطلاعات ملی چین، شرکت‌ها ممکن است مجبور به افشای داده‌ها به دولت شوند که این امر مسائل مربوط به حریم خصوصی را پررنگ می‌کند.

از سوی دیگر، محدودیت‌های ایالات متحده نیز به‌طور بالقوه می‌تواند مانع از دسترسی به هوش مصنوعی شود. برای مثال، مقررات صادراتی آمریکا در ۱۲ ژوئن مدل‌های Fable 5 و Mythos 5 شرکت Anthropic را متوقف کرد و سپس در ۱ ژوئیه دوباره آن‌ها را در دسترس قرار داد.

در نتیجه، کسب‌وکارها و دولت‌ها باید میان هزینه پایین‌تر مدل‌های هوش مصنوعی چینی از یک سو و نگرانی‌های حریم خصوصی، تنش‌های ژئوپلیتیک و عدم قطعیت در روابط تجاری آمریکا و چین از سوی دیگر، تعادل ایجاد کنند