در حوادث هسته‌ای و انتشار مواد خطرناک، خاموش کردن آتش یا انتقال مصدومان تنها بخشی از عملیات است. نیروهای امدادی باید هم‌زمان میزان آلودگی، نوع ماده منتشرشده و محدوده خطر را شناسایی کنند؛ کاری که خودروهای تخصصی HAZMAT برای آن طراحی شده‌اند.
HAZMAT در واقع یک مرکز عملیاتی سیار است که می‌تواند به تجهیزات تشخیص مواد خطرناک، حسگرهای رادیولوژیکی، آشکارسازهای گاز، تجهیزات حفاظت تنفسی و ابزارهای مهار نشت مجهز شود. به همین دلیل، این خودرو می‌تواند پیش از ورود نیروها به منطقه خطر، اطلاعات لازم درباره شرایط حادثه را در اختیار فرمانده عملیات قرار دهد.
یکی از نمونه‌های ساخته‌شده توسط شرکت Emergency Vehicles Inc برای آتش‌نشانی اتاوا، یک خودروی ۲۶ فوتی HAZMAT روی شاسی Spartan Gladiator است. این خودرو به یک سامانه فرماندهی با رک رایانه‌ای، چند نمایشگر و دوربین‌های امنیتی ۳۶۰ درجه مجهز شده و از داخل آن می‌توان بخشی از عملیات را مدیریت کرد.
اما ماجرا فقط به فرماندهی ختم نمی‌شود. خودروهای HAZMAT می‌توانند تجهیزات نمونه‌برداری، مهار نشتی، پمپ انتقال مواد، ابزارهای ضدجرقه و تجهیزات رفع آلودگی را نیز با خود حمل کنند تا تیم امدادی بتواند بخشی از مراحل شناسایی و کنترل حادثه را در همان محل انجام دهد.
برخی مدل‌های تخصصی حتی برای رفع آلودگی نیروهای امدادی طراحی شده‌اند. برای نمونه، یکی از خودروهای Rosenbauer دارای مخزن ۱۰۰۰ لیتری آب، مخزن جداگانه جمع‌آوری پساب و سامانه شست‌وشوی پرفشار است که می‌تواند آب را تا دمای ۱۵۵ درجه سانتی‌گراد و فشار ۱۴۰ بار به کار بگیرد.
نکته مهم این است که چنین خودروهایی فقط برای حوادث هسته‌ای کاربرد ندارند و در سوانح شیمیایی، انتشار گازهای سمی، نشت مواد خطرناک و حوادث صنعتی نیز مورد استفاده قرار می‌گیرند. هدف اصلی آن‌ها این است که نیروهای امدادی بتوانند خطر نامرئی را پیش از گسترش شناسایی، محدوده حادثه را کنترل و عملیات را از فاصله‌ای ایمن‌تر مدیریت کنند.
