تصور کنید یک دستگاه CT را بتوانید با یک دست بلند کنید و همراه خود به محل کشف یک شیء باستانی ببرید. پژوهشگران چینی حالا دستگاهی ساختهاند که دقیقاً با همین ایده طراحی شده است؛ یک CT اسکنر بسیار کوچک با وزن تنها ۶ کیلوگرم که سازندگانش آن را کوچکترین و سبکترین سیستم CT جهان معرفی میکنند.
این دستگاه که Xtomo-Cube نام دارد، توسط شرکت چینی Rayim در شهر جینان توسعه یافته است؛ شرکتی که توسط تیمی از پژوهشگران مؤسسه فیزیک انرژی بالا وابسته به آکادمی علوم چین شکل گرفته است. ابعاد دستگاه حدود ۱۴ × ۱۳.۲ × ۲۲ سانتیمتر است و از نظر اندازه تقریباً با یک اسپیکر رومیزی قابل مقایسه است.
اما کوچکشدن دستگاه به معنی کنار گذاشتن تصویربرداری سهبعدی نیست. Xtomo-Cube میتواند ساختار داخلی اشیای کوچک را با وضوح فضایی حدود ۸۰ میکرومتر نمایش دهد؛ وضوحی در حد عرض تقریبی یک تار موی انسان. به گفته سازندگان، این دستگاه برای بررسی نمونههایی مانند صدف حلزون، فسیلهای کوچک و حتی کپسولهای دارویی کاربرد دارد.
یکی از مهمترین کاربردهای این فناوری میتواند در باستانشناسی و تحقیقات میدانی باشد. دستگاههای CT معمولی بسیار بزرگ و سنگین هستند و انتقال نمونههای تاریخی یا فسیلها به آزمایشگاه همیشه ساده نیست. اما یک سیستم ۶ کیلویی میتواند امکان بررسی اشیا را در محل کشف فراهم کند، بدون اینکه الزاماً نمونه به یک مرکز تصویربرداری بزرگ منتقل شود.
طراحی این دستگاه همچنین برای تحقیقات علمی و آموزشی مورد توجه قرار گرفته است. نسخه معرفیشده از Xtomo-Cube دارای منبع پرتو ایکس، میز چرخان و آشکارساز فشرده است و بخشهای اصلی آن برای رسیدن به ابعاد کوچکتر در یک سامانه واحد ادغام شدهاند. گزارش مؤسسه فیزیک انرژی بالا نیز اعلام میکند که اندازه پیکسل آشکارساز این دستگاه ۱۸.۵ میکرومتر و میدان دید آن حدود ۱۶ میلیمتر است.
البته نباید این دستگاه را جایگزین CT بیمارستانی دانست. Xtomo-Cube برای تصویربرداری از اشیای کوچک و نمونههای پژوهشی ساخته شده و هدف آن تصویربرداری پزشکی از انسان نیست. در واقع، مزیت اصلی آن کوچکسازی و قابلحملشدن CT برای کاربردهای علمی، صنعتی، آموزشی و باستانشناسی است.
جالبتر اینکه این نخستین تلاش برای ساخت CTهای قابلحمل و کوچک نیست و برخی سامانههای آزمایشگاهی قابلحمل نیز پیشتر ساخته شدهاند؛ با این حال، سازندگان Xtomo-Cube میگویند ترکیب ابعاد و وزن این دستگاه باعث شده به کوچکترین و سبکترین سیستم CT جهان تبدیل شود. اگر چنین دستگاههایی بیشتر توسعه پیدا کنند، بررسی فسیلها، آثار باستانی و نمونههای کوچک دیگر الزاماً به آزمایشگاههای مجهز و دستگاههای چندصد کیلویی وابسته نخواهد بود.
