دولت نروژ پس از سالها بحث و بررسی، بار دیگر پروژه ساخت تونل کشتیرانی Stad را احیا کرده است؛ پروژهای که در صورت تکمیل، به نخستین تونل اقیانوسی جهان برای عبور کشتیهای بزرگ تبدیل خواهد شد. این طرح عظیم مهندسی با هدف افزایش ایمنی دریانوردی، کاهش تأخیرهای حملونقل و تقویت صنایع شیلات و گردشگری در سواحل غربی نروژ اجرا میشود.
اگر بودجه نهایی پروژه تأیید شود، عملیات اجرایی آن از سال ۲۰۲۷ آغاز خواهد شد. دولت نروژ هزینه اجرای این طرح را حدود ۸.۶ میلیارد کرون نروژ، معادل نزدیک به ۸۰۵ میلیون دلار، برآورد کرده است. هرچند این رقم برای مسیری به طول تنها ۱.۷ کیلومتر در نگاه نخست بسیار زیاد به نظر میرسد، اما مقامهای نروژی معتقدند مزایای اقتصادی و عملیاتی آن در بلندمدت این سرمایهگذاری را توجیه میکند.
تونلهای آبی سابقهای چند صد ساله دارند. نخستین نمونه شناختهشده آنها در سال ۱۶۷۹ در کانال دو میدی فرانسه افتتاح شد. با این حال، تمامی این سازهها تاکنون برای قایقهای کانالی یا اتصال آبراههای داخلی مورد استفاده قرار گرفتهاند. تونل Stad نخستین پروژهای است که برای عبور کشتیها در یک مسیر دریایی اقیانوسی طراحی شده و به همین دلیل اهمیت ویژهای در تاریخ مهندسی دریایی دارد.
دلیل اصلی اجرای این پروژه به شرایط جغرافیایی خاص شبهجزیره Stadlandet بازمیگردد. این منطقه در مجاورت دریای Stadhavet قرار دارد؛ بخشی از سواحل غربی نروژ که بهعنوان یکی از خشنترین مناطق دریایی جهان شناخته میشود. طوفانهای شدید در حدود ۱۰۰ روز از سال این منطقه را تحت تأثیر قرار میدهند و شرایطی بسیار دشوار برای عبور کشتیها ایجاد میکنند.
امواج در این بخش از دریا گاهی به ارتفاع ۳۰ متر میرسند و از چند جهت مختلف بهطور همزمان حرکت میکنند. این وضعیت باعث میشود بسیاری از شناورها نتوانند برنامه زمانی خود را حفظ کنند و ناچار شوند برای ساعتها یا حتی روزها در انتظار بهبود شرایط جوی بمانند. کشتیهای ماهیگیری، شناورهای حمل ماهی سالمون، کشتیهای باری و حتی برخی کشتیهای مسافربری از جمله وسایلی هستند که بهطور مداوم با این مشکل روبهرو میشوند.
تونلهای آبی سابقهای چند صد ساله دارند. نخستین نمونه شناختهشده آنها در سال ۱۶۷۹ در کانال دو میدی فرانسه افتتاح شد. با این حال، تمامی این سازهها تاکنون برای قایقهای کانالی یا اتصال آبراههای داخلی مورد استفاده قرار گرفتهاند. تونل Stad نخستین پروژهای است که برای عبور کشتیها در یک مسیر دریایی اقیانوسی طراحی شده و به همین دلیل اهمیت ویژهای در تاریخ مهندسی دریایی دارد.
دلیل اصلی اجرای این پروژه به شرایط جغرافیایی خاص شبهجزیره Stadlandet بازمیگردد. این منطقه در مجاورت دریای Stadhavet قرار دارد؛ بخشی از سواحل غربی نروژ که بهعنوان یکی از خشنترین مناطق دریایی جهان شناخته میشود. طوفانهای شدید در حدود ۱۰۰ روز از سال این منطقه را تحت تأثیر قرار میدهند و شرایطی بسیار دشوار برای عبور کشتیها ایجاد میکنند.
امواج در این بخش از دریا گاهی به ارتفاع ۳۰ متر میرسند و از چند جهت مختلف بهطور همزمان حرکت میکنند. این وضعیت باعث میشود بسیاری از شناورها نتوانند برنامه زمانی خود را حفظ کنند و ناچار شوند برای ساعتها یا حتی روزها در انتظار بهبود شرایط جوی بمانند. کشتیهای ماهیگیری، شناورهای حمل ماهی سالمون، کشتیهای باری و حتی برخی کشتیهای مسافربری از جمله وسایلی هستند که بهطور مداوم با این مشکل روبهرو میشوند.
در نتیجه، شبهجزیره Stadlandet به یکی از مهمترین گلوگاههای حملونقل دریایی نروژ تبدیل شده است. تأخیر در جابهجایی محصولات دریایی، بهویژه ماهی سالمون که یکی از مهمترین کالاهای صادراتی نروژ محسوب میشود، هزینههای اقتصادی قابلتوجهی به همراه دارد. همچنین بخشی از بار حملونقل به شبکه ریلی منتقل میشود که فشار مضاعفی بر زیرساختهای زمینی کشور وارد میکند.
برای حل این مشکل، اداره سواحل نروژ یا Kystverket به نمایندگی از وزارت تجارت، صنعت و شیلات این کشور مسئولیت اجرای پروژه را برعهده گرفته است. این تونل دو سوی شبهجزیره Stadlandet را به یکدیگر متصل میکند و مسیر مستقیمی میان دو فیورد ایجاد خواهد کرد. در نتیجه، کشتیها میتوانند بدون ورود به آبهای خطرناک دریای Stadhavet از این منطقه عبور کنند.
بر اساس مشخصات منتشرشده، طول بخش اصلی تونل ۱.۷ کیلومتر خواهد بود. با احتساب سازههای ورودی که در آب ساخته میشوند تا هدایت شناورها را تسهیل کنند، طول کلی پروژه به حدود ۲.۲ کیلومتر میرسد.
مهندسان برای اجرای این طرح باید حجم عظیمی از سنگ سخت را حفاری کنند. ارتفاع کلی تونل به ۵۰ متر خواهد رسید و فاصله میان سطح آب و سقف آن نیز ۳۳ متر خواهد بود. عرض تونل ۳۶ متر در نظر گرفته شده است تا امکان عبور انواع شناورها فراهم شود.
این ابعاد به کشتیهایی با آبخور حداکثر ۱۲ متر و عرض حداکثر ۱۶ متر اجازه عبور میدهد. در نتیجه، شناورهای ماهیگیری، کشتیهای باری، کشتیهای مسافربری، کشتیهای حمل محصولات آبزیپروری و حتی برخی کشتیهای کروز قادر خواهند بود از این مسیر استفاده کنند.
ایده ساخت چنین تونلی موضوع تازهای نیست. این پروژه دههها در نروژ مورد بحث قرار داشته و بارها در مطالعات مختلف بررسی شده است. پارلمان نروژ سرانجام در سال ۲۰۲۱ با اجرای آن موافقت کرد، اما افزایش شدید هزینه مصالح ساختمانی و رشد قیمتها در سال ۲۰۲۵ باعث توقف پروژه شد.
اکنون دولت نروژ پس از بازنگری در بودجه و اصلاح برآوردهای مالی، بار دیگر پروژه را در دستور کار قرار داده است. مقامهای این کشور انتظار دارند پس از انتخاب پیمانکار، عملیات اجرایی در اوایل سال ۲۰۲۷ آغاز شود. زمان تکمیل پروژه نیز حدود پنج سال پس از شروع ساخت پیشبینی شده است.
دولت نروژ علاوه بر افزایش ایمنی و کاهش زمان حملونقل، مزایای زیستمحیطی قابلتوجهی برای این پروژه متصور است. برآوردها نشان میدهد استفاده از این مسیر میتواند مصرف سوخت و میزان انتشار آلایندهها را تا ۶۰ درصد کاهش دهد. کشتیها دیگر مجبور نخواهند بود برای دور زدن شبهجزیره یا انتظار در شرایط نامساعد دریایی زمان و سوخت زیادی مصرف کنند.
مقامهای محلی نیز از این پروژه حمایت میکنند. «توره او. سندویک» استاندار استان تروندلاگ تأکید کرده است که صادرات سالمون نروژ نباید به دلیل شرایط نامساعد جوی در منطقه Stad با تأخیر مواجه شود. او با اشاره به اهمیت صادرات محصولات دریایی گفته است که در صورت توقف طولانی محمولهها، کیفیت آنها کاهش پیدا میکند و ارزش اقتصادی صادرات تحت تأثیر قرار میگیرد.
با آغاز ساخت تونل Stad، نروژ نهتنها یکی از پیچیدهترین پروژههای زیرساختی دریایی جهان را اجرا خواهد کرد، بلکه استانداردی جدید برای توسعه مسیرهای حملونقل دریایی در مناطق پرخطر و طوفانی ایجاد خواهد کرد؛ پروژهای که میتواند آینده تجارت دریایی این کشور را برای دهههای آینده متحول کند.
