ماجرای سهمیهبندی نان و اجرای طرح جدید مدیریت خرید نان در ایران با توضیحات تازه معاون وزیر اقتصاد وارد مرحله جدیدی شده است. مرتضی زمانیان، معاون سیاستگذاری اقتصادی وزارت امور اقتصادی و دارایی، روز شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵ اعلام کرد که سهمیهبندی نان برای عموم مردم صحت ندارد و محدودیتهای مورد بحث فقط برای مقابله با مصرفهای غیرمتعارف و خارج از الگوی معمول در نظر گرفته شده است.
به گفته زمانیان، مصرف متعارف آرد برای هر نفر بهطور متوسط حدود ۷ تا ۸ کیلوگرم در ماه است؛ اما در بررسیهای انجامشده، مواردی از مصرف چندصد کیلوگرمی و حتی بیش از هزار کیلوگرم شناسایی شده است. او تأکید کرده محدودیتهای اعمالشده کمتر از یک درصد مصرفکنندگان را شامل میشود و هدف آن جلوگیری از استفاده تجاری از آرد یارانهای و انحراف منابع حمایتی است.
با این حال، گزارشهای منتشرشده از اجرای طرح «مدیریت خرید نان» در کارتخوانهای نانواییها حکایت دارند. طبق اطلاعات اعلامشده از سوی مسئولان استانی، این سازوکار با استفاده از اطلاعات ثبتشده در سامانههایی مانند نانینو، میزان خرید و الگوی مصرف را بررسی میکند تا خریدهای حجیم و غیرمتعارف از مصرف روزانه خانوارها تفکیک شوند.
در برخی گزارشها، سهم ماهانه حدود ۸ کیلوگرم آرد یارانهای برای هر نفر مطرح شده و خریدهای فراتر از الگوی مصرف ممکن است با نرخ تجاری محاسبه شوند. با این حال، مسئولان گفتهاند این عدد به معنای تعیین سقف یکسان و قطعی برای خرید همه خانوارها نیست؛ زیرا سابقه خرید، تعداد اعضای خانواده و تفاوت شرایط مناطق شهری و روستایی در محاسبات اثر دارد.
طرح مدیریت خرید نان ابتدا بهصورت آزمایشی در استان مرکزی مطرح شد و گزارشهایی از فعال شدن آن در استانهای زنجان و خوزستان نیز منتشر شده است. مدیران استانی هدف این اقدام را جلوگیری از خرید انبوه نان با کارتهای بانکی مختلف، فروش خارج از شبکه و سوءاستفاده از آرد یارانهای عنوان کردهاند. در عین حال، اجرای طرح و نحوه محاسبه خرید مازاد هنوز با پرسشهایی درباره جزئیات عملیاتی روبهرو است.
بنابراین، تا زمان انتشار دستورالعمل شفاف و سراسری، نمیتوان از سهمیهبندی قطعی نان برای تمام شهروندان یا تعیین سقف ثابت خرید روزانه خبر داد. موضع اعلامشده وزارت اقتصاد این است که مصرف عادی خانوارها نباید محدود شود؛ اما خریدهای غیرمتعارف ممکن است مشمول نرخ تجاری شوند. در نتیجه، طرح نان دیجیتال و مدیریت هوشمند خرید را باید از سهمیهبندی عمومی نان برای همه مردم جدا دانست.