یک تن گوشی بازیافتی چقدر طلا، نقره و مس دارد؟

یک تن گوشی موبایل بازیافتی می‌تواند حدود ۱۴۰ کیلوگرم مس، بیش از ۳ کیلوگرم نقره و حدود ۳۰۰ گرم طلا در خود داشته باشد.

غلظت طلای موجود در این گوشی های بازیافتی چندین برابر سنگ معدن طبیعی است، اما بخش بزرگی از گوشی‌های قدیمی به جای ورود به چرخه بازیافت، سال‌ها در خانه‌ها باقی می‌مانند.

یک معدن طلای فعال زمانی عملکرد مطلوبی دارد که از هر تن سنگ معدن حدود ۵ تا ۲۰ گرم طلا به دست آورد. این در حالی است که یک تن گوشی موبایل ازکارافتاده می‌تواند چندین برابر این مقدار طلا در خود داشته باشد. نکته مهم این است که طلای موجود در سنگ معدن هنوز به استخراج و تصفیه نیاز دارد، اما طلای به‌کاررفته در گوشی‌ها پیش‌تر استخراج و پالایش شده است و اکنون به‌ صورت متمرکز در قطعات الکترونیکی آنها وجود دارد.

یکی از معتبرترین و پراستنادترین برآوردها درباره میزان فلزات موجود در گوشی‌های قدیمی به گزارشی از سازمان زمین‌شناسی ایالات متحده (USGS) در سال ۲۰۰۶ بازمی‌گردد. این گزارش با استفاده از داده‌های شرکت معدنی فالکون‌بریج تهیه شده است.

طبق این داده‌ها، در یک تن گوشی قدیمی، بدون احتساب باتری‌ها، حدود ۱۴۰ کیلوگرم مس، ۳.۱۴ کیلوگرم نقره و ۳۰۰ گرم طلا وجود دارد. علاوه بر این، در همین مقدار گوشی موبایل می‌توان مقادیری پالادیوم و چند گرم پلاتین نیز یافت.

برآوردهای دیگر، ارقام متفاوتی را نشان می‌دهند و در برخی از آنها، میزان مس موجود در هر تن گوشی قدیمی حدود ۵۳ کیلوگرم اعلام شده است. با وجود این اختلاف، همه این برآوردها بر یک نکته تأکید دارند: گوشی‌های موبایل قدیمی حاوی حجم قابل‌ توجهی از فلزات ارزشمند و قابل‌بازیافت هستند.

تفاوت میان گوشی‌های قدیمی و معادن طبیعی در مورد طلا چشمگیرتر است. سنگ معدن طبیعی طلا معمولا در هر تن فقط حدود یک تا پنج گرم طلا دارد. در مقابل، غلظت طلا در گوشی‌های موبایل چندین برابر بیشتر است.

این فلزات علاوه بر غلظت بالا، پرهزینه‌ترین مراحل استخراج را نیز پشت سر گذاشته‌اند. طلا، مس و نقره موجود در دستگاه‌های الکترونیکی پیش‌تر از معادن استخراج، ذوب و تصفیه شده‌اند و سپس در قطعات مختلف دستگاه مورد استفاده قرار گرفته‌اند.

این موضوع پایه مفهومی است که امروزه از آن با عنوان «معدن شهری» یاد می‌شود. در این رویکرد، وسایل الکترونیکی دورریخته‌شده به‌عنوان منابعی برای بازیابی مواد و فلزات ارزشمند در نظر گرفته می‌شوند. بازیافت گوشی‌های قدیمی می‌تواند بخشی از این فلزات را بدون تکرار تمام مراحل استخراج از معادن طبیعی دوباره وارد چرخه مصرف کند.

ابعاد اقتصادی این منابع نیز قابل‌ توجه است. گزارش «پایش جهانی زباله‌های الکترونیکی ۲۰۲۴» سازمان ملل، ارزش فلزات موجود در زباله‌های الکترونیکی تولیدشده در سال ۲۰۲۲ را حدود ۹۱ میلیارد دلار برآورد کرده است. از این رقم، حدود ۱۹ میلیارد دلار به مس و نزدیک به ۱۵ میلیارد دلار به طلا مربوط می‌شود.

با وجود این ارزش اقتصادی، بخش بزرگی از وسایل الکترونیکی قدیمی هرگز به مراکز رسمی بازیافت نمی‌رسند. همان گزارش سازمان ملل نشان می‌دهد که در سال ۲۰۲۲ فقط ۲۲.۳ درصد زباله‌های الکترونیکی به‌طور رسمی جمع‌آوری و بازیافت شده‌اند.

این مشکل درباره گوشی‌های موبایل سابقه‌ای طولانی دارد. سازمان زمین‌شناسی ایالات متحده در سال ۲۰۰۶ اعلام کرده بود که کمتر از یک درصد گوشی‌های موبایل کنارگذاشته‌شده بازیافت می‌شوند. بنابراین، مانع اصلی بازیابی فلزات، فناوری استخراج آنها نیست، بلکه رساندن دستگاه‌های قدیمی به مراکز بازیافت است.

بخش قابل‌ توجهی از دستگاه‌های الکترونیکی قدیمی در خانه‌ها باقی می‌مانند. نظرسنجی انجمن WEEE در سال ۲۰۲۲ از ۸۷۷۵ خانوار اروپایی نشان داد که هر خانه به‌طور متوسط ۷۴ وسیله الکترونیکی دارد. از این تعداد، ۹ دستگاه با وجود سالم بودن بدون استفاده باقی مانده‌اند و چهار دستگاه نیز خراب هستند.

گوشی‌های موبایل از جمله وسایل کوچکی بودند که مردم بیشتر آنها را نگهداری می‌کردند. رایج‌ترین دلیل افراد برای کنار نگذاشتن این وسایل نیز این بود که احتمال می‌دادند در آینده دوباره به آنها نیاز پیدا کنند.

انجمن WEEE برآورد کرده بود که تنها در سال ۲۰۲۲ حدود ۵.۳ میلیارد گوشی از چرخه استفاده خارج می‌شوند. در آن زمان، حدود ۱۶ میلیارد گوشی موبایل در سراسر جهان در اختیار مردم قرار داشت.

پاسکال لروی، مدیر انجمن WEEE، درباره این رفتار گفته است که مردم اغلب متوجه نمی‌شوند وسایل ظاهرا کم‌اهمیت چه ارزش بالایی دارند و مجموع آنها در سطح جهانی چه حجم عظیمی را تشکیل می‌دهد.

البته این اظهارات از سوی سازمانی مطرح شده است که در زمینه افزایش آگاهی عمومی درباره زباله‌های الکترونیکی فعالیت می‌کند. با وجود این، وجود میلیاردها گوشی که هر کدام مقدار اندکی طلا و سایر فلزات ارزشمند دارند، در مجموع منبع قابل‌ توجهی از مواد خام ایجاد می‌کند.

مقدار فلزی که در یک گوشی وجود دارد نیز الزاماً با مقدار فلزی که بازیافت‌کنندگان در نهایت به دست می‌آورند برابر نیست. ارقام مربوط به میزان فلزات در هر تن گوشی، شرایط پردازش پاک و کارآمد را در نظر می‌گیرند.

در فرایند واقعی بازیافت، بخشی از فلزات به دلیل آلودگی مواد و دشواری استخراج مقادیر بسیار کوچک از بردهای مدار، نمایشگرها و اتصالات از دست می‌رود. بنابراین، پردازش یک تن گوشی قدیمی به معنای دستیابی مستقیم به ۳۰۰ گرم طلای خالص نیست.

با وجود این تلفات، فلزاتی که به مراکز تخصصی بازیافت می‌رسند، همچنان غلظتی دارند که معادن معمولی به‌سختی می‌توانند با آن رقابت کنند. همین موضوع باعث شده است که واحدهای تخصصی ذوب و بازیافت، زباله‌های الکترونیکی را به‌ عنوان یک منبع جدی برای بازیابی فلزات در نظر بگیرند.

یکی از دلایل اصلی خارج نشدن گوشی‌ها از خانه، اندازه کوچک آنها است. وسایل الکترونیکی کوچک به‌آسانی در کشوها و کمدها انباشته و فراموش می‌شوند یا حتی همراه زباله‌های عادی دور ریخته می‌شوند. یک وسیله بزرگ خراب مانند ماشین لباس‌شویی به‌سختی قابل چشم‌پوشی است، اما یک گوشی ازکارافتاده می‌تواند سال‌ها بدون جلب توجه در خانه باقی بماند.

در نتیجه، ارزش موجود در یک تن گوشی بازیافتی فقط یک برآورد نظری نیست. طلا، نقره، مس و دیگر فلزات موجود در این دستگاه‌ها پیش‌تر استخراج و تصفیه شده‌اند و غلظت برخی از آنها از سنگ معدن طبیعی بسیار بیشتر است. با وجود این، تا زمانی که گوشی‌های بلااستفاده در خانه‌ها باقی بمانند و به مراکز بازیافت نرسند، بخش بزرگی از این «معدن شهری» بدون استفاده باقی خواهد ماند.