از هر ۴ کودک زیر ۵ سال ایرانی، یک نفر آنلاین است!

بررسی تازه مرکز ملی فضای مجازی از وضعیت «زیست مجازی» کودکان و نوجوانان ایرانی نشان می‌دهد فناوری دیجیتال به بخش جدایی‌ناپذیر زندگی نسل جدید تبدیل شده است.

بر اساس این پیمایش ملی که در نیمه دوم سال ۱۴۰۴ به سفارش دبیرخانه شورای عالی فضای مجازی و توسط دانشگاه تهران انجام شده، نزدیک به ۹۰ درصد کودکان و نوجوانان ۶ تا ۱۵ ساله از تلفن همراه هوشمند، تبلت یا لپ‌تاپ استفاده می‌کنند. همچنین ۸۵ درصد از این کاربران به اینترنت متصل هستند؛ آماری که نشان می‌دهد دسترسی به فضای آنلاین در میان این گروه سنی تقریباً فراگیر شده است.

یکی از مهم‌ترین یافته‌های این پژوهش، کاهش سن ورود کودکان به دنیای دیجیتال است. بر اساس نتایج، میانگین سن داشتن دستگاه هوشمند شخصی به ۹.۸ سال رسیده است. از سوی دیگر، استفاده از اینترنت تنها به سنین مدرسه محدود نیست؛ به‌طوری‌که از هر چهار کودک زیر پنج سال، یک نفر از اینترنت استفاده می‌کند. این آمار بیانگر گسترش استفاده از فناوری حتی پیش از ورود کودکان به مدرسه است.

این پیمایش همچنین پیامدهای استفاده طولانی‌مدت از دستگاه‌های هوشمند را از نگاه والدین بررسی کرده است. نتایج نشان می‌دهد استفاده بیش از حد از این ابزارها با افت تحصیلی، بی‌نظمی در انجام تکالیف، کاهش تمرکز و اختلال در خواب همراه است. خانواده‌ها نیز مواجهه با محتوای نامناسب، آسیب به سلامت جسمی و روانی، اتلاف وقت و وابستگی به فضای مجازی را مهم‌ترین نگرانی‌های خود عنوان کرده‌اند.

یکی دیگر از یافته‌های قابل‌توجه، شکاف میان آگاهی و اقدام والدین است. اگرچه بسیاری از خانواده‌ها از خطرات فضای مجازی آگاه هستند، اما استفاده از ابزارهای تخصصی برای نظارت بر فعالیت فرزندان همچنان محدود است. این موضوع نشان می‌دهد اطلاع‌رسانی به‌تنهایی کافی نیست و والدین برای مدیریت بهتر حضور فرزندان در فضای مجازی به آموزش مهارت‌ها و آشنایی با ابزارهای کاربردی نیاز دارند.

پژوهش همچنین نشان می‌دهد عواملی مانند سطح تحصیلات والدین، میزان پایبندی خانواده به ارزش‌های دینی، وابستگی والدین به اینترنت و سن فرزند می‌توانند بر نحوه شکل‌گیری زیست مجازی کودکان اثرگذار باشند، هرچند برای نتیجه‌گیری قطعی به مطالعات بیشتری نیاز است.

در پایان، این گزارش بازه سنی ۹ تا ۱۲ سالگی را «دوره طلایی» برای هدایت و شکل‌دهی به رفتار دیجیتال کودکان معرفی می‌کند. پژوهشگران تأکید دارند که با افزایش سن، امکان نظارت والدین کاهش می‌یابد؛ بنابراین، تقویت مهارت‌های والدین و هدایت هوشمندانه نحوه استفاده فرزندان از فضای مجازی، مؤثرتر از محدود کردن صرف زمان استفاده از اینترنت و دستگاه‌های هوشمند است.