امروزه ماشین ظرفشویی یکی از وسایل معمول آشپزخانه است؛ اما کمتر کسی میداند پشت توسعه نخستین نمونه کاربردی این وسیله، زنی به نام ژوزفین گاریس کوکران قرار داشت.
او در قرن نوزدهم، زمانی که مهندسی و اختراع عمدتاً عرصهای مردانه محسوب میشد، تصمیم گرفت راهی مکانیکی برای شستن ظروف بسازد؛ دستگاهی که بعدها به یکی از لوازم پرکاربرد خانهها تبدیل شد.
ماجرای اختراع از کجا شروع شد؟
# ژوزفین کوکران در سال ۱۸۴۱ در ایالت اوهایو آمریکا متولد شد. او به مسائل فنی و ساخت ابزار علاقه داشت، اما مانند بسیاری از زنان آن دوران، امکان تحصیل رسمی در رشتههای مهندسی را نداشت. روایت مشهور زندگی او میگوید هنگام شستن ظروف ارزشمند و قدیمی خانواده، از شکستن و لبپر شدن بشقابها ناراحت میشد. شستن دستی ظروف نیز کاری زمانبر و خستهکننده بود؛ بنابراین به فکر ساخت دستگاهی افتاد که این کار را بدون آسیب رساندن به ظروف انجام دهد.
ماشینی که با فشار آب ظرف میشست
# کوکران برای ساخت نمونه اولیه از یک مکانیک جوان به نام جورج باترز کمک گرفت. ایده اصلی او استفاده از محفظههای سیمی بود که هرکدام متناسب با شکل بشقاب، فنجان و نعلبکی طراحی شده بودند. این محفظهها داخل یک سازوکار چرخان درون مخزن مسی قرار میگرفتند و دستگاه با استفاده از آب گرم و کف صابون، ظروف را میشست.
ژوزفین کوکران، مخترع ماشین ظرفشویی تفاوت مهم اختراع کوکران با نمونههای قبلی، استفاده از فشار آب به جای برس و اسکرابر برای تمیز کردن ظروف بود. همچنین قفسههای مخصوص باعث میشدند ظروف هنگام شستوشو ثابت بمانند و کمتر در معرض شکستن قرار بگیرند. او درخواست ثبت اختراع خود را در سال ۱۸۸۵ ارائه کرد و در ۲۸ دسامبر ۱۸۸۶، گواهی ثبت اختراع شماره ۳۵۵۱۳۹ آمریکا را دریافت کرد.
از هتلها تا نمایشگاه جهانی شیکاگو
# کوکران برای تولید و فروش دستگاهش ابتدا به سراغ شرکتهای تولیدکننده رفت، اما در نهایت تصمیم گرفت کسبوکار مستقلی راهاندازی کند. او در ابتدا بازار هتلها، رستورانهای بزرگ، بیمارستانها و مراکز آموزشی را هدف گرفت؛ زیرا این مجموعهها روزانه با حجم زیادی از ظروف کثیف روبهرو بودند و خرید چنین دستگاهی برایشان توجیه اقتصادی بیشتری داشت.
یکی از نقاط عطف فعالیت او، نمایش ماشین ظرفشویی در نمایشگاه جهانی کلمبیایی شیکاگو در سال ۱۸۹۳ بود. اختراع کوکران در این نمایشگاه مورد توجه قرار گرفت و جایزهای دریافت کرد. او با حضور در نمایشگاههای دیگر نیز تلاش کرد مشتریان بیشتری برای محصولش پیدا کند و بهتدریج کسبوکار خود را گسترش داد.
چرا ماشین ظرفشویی زود وارد خانهها نشد؟
# با وجود موفقیت دستگاه در هتلها و رستورانها، خانوادهها در ابتدا استقبال چندانی از آن نکردند. ماشینهای اولیه گرانقیمت بودند و بسیاری از خانهها آبگرمکنهایی با ظرفیت کافی برای تأمین آب گرم موردنیاز دستگاه نداشتند. مشکلاتی مانند باقی ماندن مواد شوینده روی ظروف نیز استفاده خانگی از این فناوری را دشوار میکرد.
چند دهه زمان لازم بود تا زیرساختهای خانهها، مواد شوینده و فناوری ساخت دستگاهها پیشرفت کنند. از دهه ۱۹۵۰ به بعد، ماشین ظرفشویی بهتدریج در خانههای آمریکایی محبوب شد. شرکت تولیدی کوکران نیز در ادامه مسیر به بخشی از تاریخچه برند KitchenAid تبدیل شد و در سال ۱۹۴۹، نخستین ماشین ظرفشویی این برند با تکیه بر طرح او به بازار معرفی شد.
داستان کوکران فقط درباره اختراع یک وسیله خانگی نیست؛ او نشان داد موفقیت یک نوآوری به ساخت نمونه اولیه محدود نمیشود. کوکران خودش برای تولید صنعتی، بازاریابی، فروش و حتی نصب دستگاهها تلاش کرد. نکته جالبتر اینکه اختراع او بلافاصله به یک محصول خانگی فراگیر تبدیل نشد؛ ابتدا کسبوکارها مشتری آن بودند و تنها پس از چند دهه پیشرفت زیرساختهای خانگی، بازار مصرفکنندگان عادی شکل گرفت. این مسیر نمونهای روشن از فاصله میان «اختراع یک فناوری» و «آماده شدن جامعه برای استفاده گسترده از آن» است.
ژوزفین کوکران در سوم اوت ۱۹۱۳ در شیکاگو درگذشت؛ اما میراث فنی او در صنعت لوازم خانگی باقی ماند. امروز ماشین ظرفشویی با فناوریهای بسیار پیشرفتهتر و مصرف بهینهتر آب و انرژی ساخته میشود، اما ایده استفاده از جریان آب برای شستن مکانیکی ظروف، بخش مهمی از مسیری است که کوکران در قرن نوزدهم آغاز کرد.