آیا تلفن‌های همراه باعث سرطان مغز می شوند؟

مطالعه‌ای جامع نشان می‌دهد که امواج تلفن‌های همراه خطر ابتلا به سرطان مغز، سر و گردن را افزایش نمی‌دهند و شواهد علمی این ارتباط را تأیید نمی‌کند.

این بررسی که نتایج پژوهش‌های سفارش‌داده‌شده توسط سازمان جهانی بهداشت (WHO) را تحلیل کرده، هیچ شواهد معتبر و قابل اتکایی درباره نقش امواج منتشرشده از گوشی‌های موبایل در ایجاد سرطان پیدا نکرده است.

امواج الکترومغناطیسی بخش جدایی‌ناپذیری از زندگی مدرن هستند و فناوری‌هایی مانند رادیو، وای‌فای، سیستم‌های ناوبری ماهواره‌ای و تلفن‌های همراه بر پایه همین امواج کار می‌کنند. این امواج در بخش کم‌انرژی طیف الکترومغناطیسی قرار دارند و انرژی آنها بسیار پایین‌تر از تابش‌هایی مانند پرتو ایکس است.

با وجود این تفاوت، نگرانی درباره اثرات احتمالی امواج تلفن همراه بر سلامت انسان سال‌ها ادامه داشته است. دلیل اصلی این نگرانی، شناخته شدن تابش‌های پرانرژی مانند پرتو ایکس به‌ عنوان عوامل آسیب‌رسان به DNA و ایجادکننده سرطان است. همین موضوع باعث شد برخی کارشناسان و مردم درباره احتمال اثر مشابه امواج رادیویی کم‌انرژی نیز پرسش‌هایی مطرح کنند.

با افزایش گسترده استفاده از تلفن‌های همراه در دو دهه گذشته، نگرانی‌ها درباره ارتباط احتمالی گوشی‌های موبایل با سرطان مغز بیشتر شد. بسیاری از کاربران روزانه برای مدت طولانی تلفن همراه را نزدیک سر خود نگه می‌دارند و همین مسئله باعث شد برخی افراد احتمال افزایش خطر ابتلا به تومورهای مغزی را مطرح کنند.

در سال ۲۰۱۹، سازمان جهانی بهداشت مجموعه‌ای از ۱۳ بررسی علمی را برای ارزیابی تأثیرات احتمالی امواج الکترومغناطیسی بر سلامت انسان سفارش داد. گروه‌های پژوهشی مختلف، تحقیقات منتشرشده درباره موضوعات گوناگون از جمله سرطان، مشکلات باروری، سردرد، وزوز گوش و دیگر علائم مرتبط با قرار گرفتن در معرض این امواج را بررسی کردند.

دانشمندان در این بررسی‌ها علاوه بر نتایج مطالعات، کیفیت و قدرت شواهد علمی موجود را نیز ارزیابی کردند. هدف اصلی این پروژه، مشخص کردن میزان اطلاعات موجود درباره اثرات امواج الکترومغناطیسی و تعیین زمینه‌های مورد نیاز برای تحقیقات آینده بود.

اگرچه سازمان جهانی بهداشت هنوز نتیجه نهایی تحلیل خود از این مجموعه بررسی‌ها را منتشر نکرده است، اما دو پژوهشگر مسئول بررسی ارتباط میان استفاده از تلفن‌های همراه و سرطان مغز، نتایج مطالعه خود و یافته‌های سایر بررسی‌ها را منتشر کردند. این گزارش، تصویری از نتیجه احتمالی ارزیابی نهایی سازمان جهانی بهداشت ارائه می‌دهد.

پژوهشگران در بخش اصلی مطالعه، ۶۳ تحقیق علمی منتشرشده بین سال‌های ۱۹۹۴ تا ۲۰۲۲ را بررسی کردند. نتایج نشان داد که استفاده از تلفن همراه هیچ ارتباطی با افزایش خطر ابتلا به سرطان مغز یا سرطان‌های ناحیه سر و گردن ندارد.

این نتیجه تنها به کاربران معمولی محدود نبود. محققان بررسی کردند که آیا میزان استفاده از تلفن همراه یا استفاده طولانی‌مدت از این دستگاه‌ها می‌تواند خطر ابتلا به سرطان را افزایش دهد یا خیر. نتایج نشان داد حتی افرادی که بیش از ۱۰ سال از تلفن همراه استفاده کرده بودند نیز افزایش خطر قابل توجهی در ابتلا به سرطان مغز نشان ندادند.

همچنین این بررسی هیچ ارتباطی میان امواج رادیویی و تلویزیونی و ابتلا به لوسمی در کودکان پیدا نکرد. این موضوع یکی از نگرانی‌های قدیمی درباره اثرات احتمالی تابش‌های الکترومغناطیسی بوده است.

نگرانی عمومی درباره امواج کم‌انرژی از دوران جنگ سرد آغاز شد. در آن دوره، فناوری‌هایی مانند تلویزیون و اجاق‌های مایکروویو برای نخستین بار به شکل گسترده وارد خانه‌ها شدند. اگرچه امواج مایکروویو انرژی بیشتری نسبت به امواج تلفن همراه دارند، اما همچنان در دسته تابش‌های کم‌انرژی قرار می‌گیرند.

با گذشت زمان، تحقیقات علمی نشان دادند که قرار گرفتن انسان در معرض تابش‌های الکترومغناطیسی کم‌انرژی در محدوده استانداردهای ایمنی، اثرات مشخص و ثابتی بر سلامت ندارد. با وجود این، برخی نگرانی‌های ایمنی همچنان باعث شد استانداردهای سخت‌گیرانه‌ای برای تجهیزات الکترونیکی مصرفی ایجاد شود تا میزان انتشار امواج آنها کنترل گردد.

در مقابل، دانشمندان از مدت‌ها قبل می‌دانستند که تابش‌های پرانرژی مانند پرتو ایکس می‌توانند خطرناک باشند و احتمال ابتلا به سرطان‌هایی مانند لوسمی را افزایش دهند. ترکیب این واقعیت علمی با برخی اتفاقات بحث‌برانگیز دوران جنگ سرد باعث شد نگرانی عمومی درباره تمام انواع تابش‌ها، حتی امواج کم‌انرژی، افزایش پیدا کند.

پژوهشگران در بررسی‌های جدید تأکید کردند که کیفیت شواهد علمی برای همه موضوعات یکسان نیست. در برخی حوزه‌های سلامت، تعداد مطالعات یا کیفیت داده‌های موجود برای ارائه نتیجه قطعی کافی نیست، چرا که عوامل زیادی مانند رژیم غذایی، فعالیت بدنی، ژنتیک و شرایط اقتصادی و اجتماعی می‌توانند بر سلامت انسان تأثیر بگذارند.

با وجود این، شواهد مربوط به ارتباط تلفن‌های همراه و سرطان مغز از بالاترین سطح کیفیت ممکن برای یک مطالعه مشاهده‌ای برخوردار بوده است. در مطالعات مشاهده‌ای، دانشمندان بدون کنترل مستقیم شرایط افراد، اثرات احتمالی یک عامل را بررسی می‌کنند.

همچنین پژوهشگران به یک نکته مهم اشاره کردند: اگر استفاده از تلفن همراه باعث افزایش خطر سرطان مغز می‌شد، باید هم‌زمان با رشد چشمگیر استفاده از گوشی‌های موبایل در جهان، تعداد موارد ابتلا به سرطان مغز نیز افزایش پیدا می‌کرد. چنین الگویی در داده‌های سلامت عمومی مشاهده نشده است.

دانشمندان تأکید کردند که هیچ پژوهش علمی نمی‌تواند نبود کامل هر نوع خطر را به‌ طور مطلق ثابت کند، اما مجموعه شواهد موجود نشان می‌دهد هیچ ارتباط مشخصی میان استفاده از تلفن همراه و ابتلا به سرطان مغز، سر یا گردن وجود ندارد.

نتایج این مطالعه می‌تواند نگرانی میلیون‌ها کاربر تلفن همراه را کاهش دهد. بر اساس شواهد علمی فعلی، محدودیت‌های تعیین‌شده برای میزان مواجهه انسان با امواج الکترومغناطیسی تلفن‌های همراه همچنان ایمن ارزیابی می‌شوند و تاکنون مدرک معتبر و مستقیمی درباره نقش گوشی‌های موبایل در ایجاد سرطان مغز ارائه نشده است.